Қырғызстан 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында бензин мен дизель отынын өндіруді 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі есеге арттырды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Reuters агенттігі Қырғызстан ұлттық статистика комитетінің деректеріне сілтеме жасап, ағымдағы жылдың тоғыз айында бензин өндіру 209,5 мың тоннаны, дизель отыны – 206,9 мың тоннаны құрағанын хабарлады.
Сонымен қатар, мазут өндірісі өткен жылмен салыстырғанда 7%-ға төмендеп, 103,3 мың тоннаға дейін қысқарды. Қырғызстан қажетті мұнай өнімдерінің 90%-дан астамын Ресейден алады, ал Ресей шілде-қыркүйек айларында мұнай өңдеу зауыттарына ұшқышсыз ұшу аппараттарының шабуылдарына тап болды. Бұл бензин мен дизель отыны өндірісінің қысқаруына, сондай-ақ тапшылыққа және Ресей Федерациясына мұнай өнімдерін жеткізу туралы шетелдік серіктестерге өтініштерге әкелді.
Қырғызстанда жеті шағын мұнай өңдеу зауыты бар, олардың ішіндегі ең үлкендері – қытайлық Shanxi Coal Chemical Industry Group компаниясына тиесілі, жылына 800 мың тонна шикізат өңдейтін «Жунда» және «Қырғызнефтегазға» тиесілі «Қырғыз Петролеум Компани» (жылына 500 мың тонна). Қырғызстан өз зауыттарында өңдеу үшін көмірсутекті шикізат пен мазут сатып алады, ал 2026 жылдың тамызында шамамен 7,6 мың тонна көлемінде ресейлік газ конденсатын сатып ала бастады, қыркүйекте бұл көлем 11,4 мың тоннаға дейін өсті.
Қазақстанның мұнай құбырлары жүйесінің операторы «ҚазТрансОйл» («ҚазМұнайГаздың» еншілес кәсіпорны) тамыз айында алғаш рет Қырғызстанға 35 мың тонна ресейлік мұнай транзитін жүзеге асырды. «ҚазТрансОйл» хабарлағандай, Атасу – Алашанькоу мұнай құбыры бойынша мұнай экспорты қаңтар-қыркүйек айларында 983 мың тоннаға дейін өсті, бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда төрттен бірге артық.
Жалпы 2026 жылдың тоғыз айында магистральдық құбырлар жүйесі бойынша 14,8 млн тонна мұнай тасымалданды, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 2%-ға артық. Көлемнің басым бөлігі дәстүрлі түрде Қазақстан арқылы Қытайға ресейлік мұнай транзитіне тиесілі болды. Сонымен бірге, Қазақстанның өз мұнайын Қытайға экспорты бірден 26%-ға өсті.
«ҚазМұнайГаз» басқарма төрағасы Асхат Хасенов бұған дейін Қазақстанның екі ірі мұнай өңдеу зауытының үшінші тоқсанда Ресейге бензин экспортына квота алып, бірақ оны пайдаланбағаны туралы хабарламаларға түсініктеме берген болатын. Оның айтуынша, компания үшін басымдық ішкі нарықты қамтамасыз ету болып қала береді.
16 қазанда Reuters агенттігі Отырар және Павлодар мұнай өңдеу зауыттары шілде-қыркүйек айларында Энергетика министрлігінен Ресейге әрқайсысы 17,5 мың тоннадан Аи-92 бензинін экспорттауға квота алғаны, бірақ оны пайдаланбағаны туралы хабарлады. Бұл ақпарат отын-энергетика кешенінің жағдаяттық-талдау орталығының (САЦ ТЭК РК) деректеріне және үш салалық дереккөзге сілтеме жасап берілді.
Ресей билігі өз мұнай өңдеу зауыттарына ұшқышсыз ұшу аппараттарының жаппай шабуылдары аясында Қазақстаннан бензин жеткізуді сұраған. Сонымен қатар, Ресей Федерациясы басқа елдерден де мұнай өнімдерін алған.
Ресей Қазақстаннан өзіне шамамен 50 мың тонна Аи-92 бензинін жеткізуді сұраған. Оның орнына Ресей республикаға Қазақстанда тапшы авиаотын жеткізуді уәде еткен. Бұған дейін Қазақстан Энергетика министрлігі Ресей тарапынан ресми сұраныстар болмағанын атап өткен, алайда кейінірек Ресейге бензин экспорттаушы ресейлік шикізатта жұмыс істейтін «Конденсат» мұнай өңдеу зауыты болатынын мәлімдеген. Атап айтқанда, «Конденсат» өндіретін өнімнің 70%-ын Ресей Федерациясына жеткізетін болады.
САЦ ТЭК деректері бойынша, «Конденсат» мұнай өңдеу зауыты Қазақстанның Ресейге бензин экспорттайтын жалғыз кәсіпорны болып, шілдеде К-5 экологиялық класындағы (евро-5 аналогы) 8,7 мың тонна бензин жеткізді. Тамызда зауыт 13,9 мың тонна бензин, қыркүйекте – 17,5 мың тонна бензин жеткізді. Сонымен қатар, ағымдағы жылдың тамызында Қазақстан 2021 жылдың наурызынан бері алғаш рет Ресей Федерациясына 4,5 мың тонна дизель отынын жеткізді, жеткізуші ретінде де «Конденсат» әрекет етті. Зауыт үшінші тоқсанда Тажікістан мен Өзбекстанға бензин, ал Қырғызстанға дизель отынын экспорттады.
«Конденсат» үшін қыркүйектегі бензин шығару квотасы 37,3 мың тоннаны құрады, тамызда бұл көрсеткіш 41,5 мың тонна болған, дизель отыны бойынша – 18,8 мың тонна, ал бір ай бұрын 6,6 мың тонна болған. «Конденсат» мұнай өңдеу зауыты үшін шілде-қыркүйек айларындағы бензин шығарудың жиынтық квотасы 100,3 мың тоннаны құрады, ал нақты экспорт – 42,5 мың тонна.
Трейдерлердің деректері бойынша, «Конденсат» зауытына кіреберіс жолдарда отын тиелген көптеген вагондар жиналып қалған, бұл мұнай өнімдерін тиеуді қиындатады.