Адам құқықтары жөніндегі сарапшылар алты трансұлттық құрылыс техникасы конгломераты Израильге экскаваторлар мен бульдозерлерді жеткізу арқылы соғыс қылмыстарына көмектесіп, серіктес болуы мүмкін деп мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Фотосуреттер мен бейнежазбалар Израиль әскерінің Оңтүстік Ливандағы ауылдарды бұзу үшін Caterpillar, Volvo, Hyundai, Doosan, Hitachi және Komatsu компанияларының техникасын қолданғанын көрсетті. The Guardian бұл суреттерді геолокациялап, растады.
Израиль Ливан-Израиль шекарасы бойындағы 608 шаршы шақырымдық «сары сызық» аймағындағы тұтас ауылдарды жермен-жексен етті. Bellingcat спутниктік талдауы бойынша, Оңтүстік Ливандағы кемінде 46 ауыл қатты зақымданған, оның көп бөлігі 17 сәуірдегі Ливан-Израиль атысты тоқтату келісімінен кейін жүргізілген бұзу жұмыстарынан болған.
Израиль әскері «Хезболла» инфрақұрылымын жою үшін әрекет ететінін, ал Израильдің қорғаныс министрі Исраэль Кац «шекара маңындағы ливандық ауылдардағы барлық үйлерді» «қауіптерді жою» үшін жоюды талап еткенін хабарлады.
Алайда, Human Rights Watch ұйымы Израильдің ауылдарды кең ауқымды жоюы әдейі бұзу – соғыс қылмысы болуы мүмкін деп мәлімдеді. Босқындар өз үйлерінің орнында қираған ғимараттар мен кратерлерді алыстан көріп отыр.
Associated Press 12 және 15 сәуірде Ливанның Мейс-эль-Джебель шекаралық қаласында түсірген екі суретте алты компанияның экскаваторлары тегістелген үйлер арасында, сондай-ақ Hyundai, Caterpillar және Komatsu экскаваторлары үйлерді белсенді түрде бұзып жатқаны көрсетілген.
Сәуір айындағы Накура және Дебель қалаларынан алынған бейнежазбалар да Израиль әскерінің шетелдік экскаваторларды үйлер мен инфрақұрылымды бұзу үшін қолданғанын көрсетті. Дебельдегі бақылау камералары Израиль әскерінің Volvo экскаваторын күн панельдері мен су инфрақұрылымын бұзу үшін пайдаланғанын тіркеді.
Израиль әскері Дебельдегі оқиғаға қатысты бейнежазбадағы әрекеттер «ИДФ құндылықтарына сәйкес келмейтінін» және тергеу жүргізіліп жатқанын хабарлады.
Адам құқықтары жөніндегі сарапшылар құрылыс техникасын жеткізу Израиль әскеріне үйлер мен ауылдарды жоюға мүмкіндік беріп, бұл компанияларды соғыс қылмыстарына серіктес етіп, олардың басшыларын заңды жауапкершілікке тартуға әкелуі мүмкін деп ескертті. Сарапшылар шетелдік компанияларды Израильге ауыр құрылыс техникасын жеткізуді тоқтатуға шақырды.
«Ливанда халықаралық құқықтың ауыр бұзылуына, атап айтқанда азаматтық мүліктің кең ауқымды жойылуына ықпал ететін бизнес өздерін немесе жекелеген директорлар мен менеджерлерді соғыс қылмыстарына серіктес болу үшін қудалау қаупіне ұшыратуы мүмкін», – деді Amnesty International бағдарламасының директорының орынбасары және бизнес, қауіпсіздік және адам құқықтары бөлімінің басшысы Марк Даммет.
Даммет Израильдің Батыс жағалауда әскери және азаматтық экскаваторларды бұзу жұмыстарын жүргізу үшін ұзақ уақыт қолдануы компаниялардың назарын аударуы керек еді деп қосты.
Ол: «Кез келген негізгі корпоративтік адам құқықтарын тексеру процесі компанияның осы құқық бұзушылықтарға ықпал ету қаупін анықтап, олардың техникасы мен жабдықтарының құқық бұзушылықтарға қатыспауын қамтамасыз ету үшін күшті шараларды қолдануы керек еді», – деді.
Ондаған жылдар бойы Израиль әскері палестиналықтардың үйлерін бұзу үшін шетелдік экскаваторларды қолданып келеді, бұл көбінесе мәжбүрлі көшіру және соғыс қылмыстары болуы мүмкін.
Жақында Caterpillar компаниясы АҚШ-тың демократ сенаторларының көпшілігі Израильге 295 миллион долларлық Caterpillar D9 бульдозерлерін сатуды бұғаттауға дауыс бергеннен кейін назарға ілікті. Caterpillar D9 броньды бульдозері Израиль әскерінің үйлерді бұзу үшін қолдануымен және 2003 жылы Газада бейбіт американдық белсенді Рэйчел Корриді басып өлтіргенімен танымал.
Ливанда анықталған алты компанияның төртеуі – Hitachi мен Komatsu-дан басқасы – БҰҰ-ның арнайы баяндамашысы Франческа Альбанезенің есебінде Израильдің палестиналықтарды көшіруінен пайда көретін компаниялар ретінде аталған.
Олардың өнімдерінің кеңінен құжатталған құқық бұзушылықтарда қолданылғаны туралы дәлелдер кейбір компанияларды тоқтатпады. Керісінше, Caterpillar сияқты компаниялар Израиль әскерін жабдықтау үшін жаңа миллиондаған долларлық келісімшарттарға қол қойды.
Енді Caterpillar және басқа трансұлттық компаниялардың экскаваторлары Оңтүстік Ливандағы ондаған ауылдарды жүйелі түрде жою үшін қолданылуда, бұл Палестинадағы ұқсас жойылудан кейін.
Бұл қиратудың көп бөлігі зарядтарды орналастыру арқылы жүзеге асырылды, мысалы, Қантара қаласында Израиль әскері құрылымдарды тегістеу үшін 450 тонна жарылғыш зат қолданған.
Бірақ Израиль әскері шекаралық ауылдарды бұзу үшін экскаваторларды да қолданды, бұл жұмыстарға азаматтық мердігерлер өз құрылыс техникасын әкелді. Haaretz мәліметінше, кейбір мердігерлер бұзу жұмыстарына көмектесуде.