Алдын ала зерттеулер Непал-Тибет шекарасындағы су тасқынының себебі — қираған мұздық екенін көрсетті, бұл Гималай мұздықтарының тез еру мәселесін айқындайды, деп хабарлайды BBC-ге ғалымдар. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бастапқыда жер сілкінісі туралы хабарлар көпшілікті тасқынға көшкін себеп болған деп ойлауға итермеледі. Алайда АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) апаттың себебі «мұздықтың құлауы» екенін нақтылады, яғни мұздық немесе оның бір бөлігі ыдыраған.
Қираған мұздықтың аңғар түбіне соққысы соншалықты күшті болды, ол 5,2 балдық жер сілкінісін тіркеді, деп хабарлайды USGS деректері мен оқиғаны талдаған ғалымдар.
Данди университетінің мұздық маманы доктор Саймон Кук BBC-ге оның тобы Непалдағы Лангтанг Лирунг шыңына жақын мұздықтың төменгі бөлігі — су тасқыны болған жерден шамамен 15 км (9 миль) батыста — құлағанын анықтағанын айтты. Ол мұздық солтүстік-батыс бағытта құлап, содан кейін батысқа қарай ағынмен жылжығанын бағалады.
Халықаралық Тауларды Дамыту Орталығының (ICIMOD) талдауы «биік таулы аймақтан шыққан мұз-тас көшкіні» болуы мүмкін екенін көрсетті. Бұл «мұз бен тас сынықтарының үлкен көлемінің» Ленде Кхола өзенінің саласына — Бхоте Коши өзенінің саласына — түсуіне әкелді, бұл өз кезегінде су, шөгінді және үлкен тастарды төмен қарай алып кететін өзендегі судың кенеттен көтерілуін тудырды.
Орталық төменгі ағыстағы өзендердегі су деңгейі 30 минут ішінде 7-ден 9 метрге дейін көтерілгенін және бірнеше су бақылау станциясының шайылып кеткенін немесе зақымдалғанын анықтады. Аймақ тік таулармен қоршалған, ал су тасқынының бейнежазбалары қоқыс пен судың өзен бойымен жылдам ағып жатқанын көрсетеді.
Сәрсенбіде мұздықтың құлауына не себеп болғаны белгісіз. Бірақ ғалымдар жылдар бойы температураның жылуы мен климаттың өзгеруіне байланысты Гималайдағы мұз бен мәңгі тоңның еруі туралы ескертіп келеді. ICIMOD-тың биылғы жылы жарияланған талдауы Хинду Куш Гималай мұздықтары 2000 жылдан бері екі есе жылдамдықпен мұз жоғалтып жатқанын көрсетті. Бұл өз кезегінде су тасқыны сияқты қауіптерді күшейтеді.
Доктор Кук соңғы жылдары Үндістанда, Швейцарияда және Италияда мұздықтардың құлауынан туындаған су тасқыны мен көшкіндердің ұқсас оқиғалары болғанын атап өтті. 2021 жылы солтүстік Үндістандағы Чамоли аңғарында Гималай мұздығының үлкен бөлігі құлап, су мен қоқыстың ағыны 200 адамның өліміне әкелді. Ғалымдар кейінірек құлаудың әсері 15 атом бомбасына тең болғанын есептеді. Тіпті Непалда да дәл осы аймақта өткен жылы Тибеттегі мұздық көлдің жарылуынан су тасқыны болған.
ICIMOD маманы Мохд Фарук Азам криосферадағы — Жердің мұздатылған бөліктеріндегі — қауіптердің жиілеуі «бұрынғыдан да айқын көрініп тұрғанын» айтты. «Өзгеріс қарқыны соншалықты жылдам, қазіргі күш-жігер оған ілесе алмай тұр».
Кез келген жеке оқиғаның климаттың өзгеруінен болғанын айту қиын болса да, «осы оқиғалардың үлгісіне қарасаңыз, климаттың өзгеруі әсер етуі мүмкін деп ойлайсыз», — деді доктор Кук. «Логика мынада: жылынатын планетада мұздықтар кішірейеді, қар көп ериді. Кейбір тау беткейлерін ұстап тұрған мәңгі тоң жылынып, еріп, нашарлайды. Сондықтан көшкіндер, қоқыс ағындары, мұздық суының ағуы, көлдердің жарылуы, мұздықтардың құлауы көбейеді, өйткені климаттың жылуы осы биік тау орталарын тұрақсыздандырады».