Конституциялық сот Қазақстанда жұмыстан босатуды даулау және жұмысқа қайта орналасу мүмкіндігіне әсер ететін ережелерді қайта қарады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Мәселе адамның сотқа уақытында жүгіне алмауы немесе шешім шыққаннан кейін жаңа фактілер пайда болған жағдайларға қатысты.
Шешім 2026 жылғы 12 маусымдағы № 88-НП нормативтік қаулыда бекітілген. Оған қолданыстағы процестік нормаларға байланысты өз құқықтарын қорғай алмаған азаматтардың өтініштері себеп болды.
Бір жағдайда құқық қорғау органының қызметкері қызметтік тексеру нәтижесінде жұмыстан босатылған. Ол сотқа жүгінген, бірақ талап қою мерзімін өткізіп алғандықтан бас тартылған. Кейін қылмыстық іс барысында жұмыстан босатуға негіз болған тәртіп бұзушылықтар расталмағаны анықталған. Алайда шешімді қайта қарау мүмкін болмаған.
Екінші жағдайда өтініш беруші басқа мәселеге тап болған: әртүрлі соттар қарама-қайшы шешімдер шығарған, бірақ қолданыстағы нормалар жаңа мән-жайларға қарамастан олардың біреуін қайта қарауға мүмкіндік бермеген.
Қазақстандықтар Еңбек кодексінің 160-бабы 5-бөлігінің бірінші және екінші абзацтарының, Азаматтық процестік кодекстің 455-бабы 2 және 3-бөліктерінің Конституцияға сәйкестігін тексеруді сұраған.
Сот мұндай нормалар азаматтардың сот арқылы қорғану құқығын шектейді деген қорытындыға келген.
«Дауланған ережелер азаматтарды заңды күшіне енген сот актілері жаңа заңдық мәнді мән-жайлармен жоққа шығарылған кезде өз құқықтарын қорғау мүмкіндігінен айырады», — делінген қаулыда.
Басқаша айтқанда, егер кейін соттың тұжырымдарын өзгертетін фактілер пайда болса, адам істі қайта қарауға қол жеткізе алуы керек.
Конституциялық сот дауланған нормаларды Конституцияға сәйкес емес деп танып, заңнама өзгергенге дейін уақытша тәртіп белгіледі.
Енді құқық қорғау және басқа да мемлекеттік органдар қызметкерлерінің жұмысқа қайта орналасуы туралы даулар бойынша сотқа жүгінудің бір жылдық мерзімі қолданылады. Бұл жұмыстан босатылған қызметкердің жұмыстан босатылғаннан кейін бір жыл ішінде талап қоя алатынын білдіреді.
Сондай-ақ, сот шешімдерін жаңа мән-жайлар бойынша қайта қарау тек сотқа бұрын белгісіз болған және істің нәтижесіне әсер етуі мүмкін заңдық мәнді фактілер пайда болған жағдайда ғана жіберіледі. Бұл шынымен жаңа және маңызды дәлелдер пайда болса, шешімдерді қайта қарауға мүмкіндік береді.
Негізінен, Конституциялық соттың шешімі өз жұмыстан босатылуын негізсіз деп санайтындардың мүмкіндіктерін кеңейтеді. Енді бұрынғы қызметкерлердің сотқа жүгінуге уақыты көбірек, сондай-ақ сот шешімін өзгерте алатын жаңа фактілер пайда болса, істерді қайта қарауға негіздері көбейеді.
Егер бұрын азаматтардың сотқа жүгіну мерзімі дау санатына және Еңбек кодексінің нормаларын қолдануға байланысты жұмыстан босатылғаннан кейін бірнеше айдан кейін аяқталуы мүмкін болса, қазір жұмыстан босатылған қызметкерлерге бір жыл беріледі.
Бұған дейін Конституциялық сот ұлттық компаниялардың қарапайым қызметкерлерін пара алғаны үшін жұмыстан босатуға тыйым салған болатын.
Бұрын «Курсив» қазақстандықтардың енді жұмыс берушімен жалақы туралы үш жылдан кейін де дауласа алатыны туралы жазған.