2026 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша қазақстандық банктердегі жеке тұлғалардың депозиттері алғаш рет 30 трлн теңгеден асты. Осыған байланысты Қазақстандық депозиттерге кепілдік беру қоры (ҚДКҚ) арнайы резервті 10%-ға – 1,73 трлн теңгеге дейін ұлғайтты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Қордағы мәліметтерге сәйкес, алты ай ішінде кепілдік беру жүйесіне қатысушы банктердегі халық салымдары 7%-ға өсті. Негізгі өсім ұлттық валютадағы депозиттер есебінен қамтамасыз етілді, олар 9,5%-ға ұлғайды. Ал валюталық салымдар, керісінше, 3,4%-ға қысқарды.
Ең жылдам өсіп келе жатқан өнімдер толықтыру мүмкіндігі бар мерзімді салымдар болды. Олардың көлемі жарты жыл ішінде 2,5 еседен астамға, яғни 167%-ға өсті. Толықтырумен жинақ салымдары 159%-ға артты. Тұрғын үй және білім беру жинақтаушы депозиттер 12%-ға, ал толықтырусыз мерзімді салымдар 6%-ға өсті. Бұл ретте толықтырусыз жинақ салымдары мен мерзімсіз депозиттер көлемі азайды.
Депозиттік базаның өсуі аясында ҚДКҚ арнайы резервті 1,73 трлн теңгеге дейін ұлғайтты. Қор төрағасы Әділ Өтембаев бұл сома халық салымдарының жалпы көлемінің шамамен 6%-ын құрайтынын атап өтті.
Оның айтуынша, резервтің ағымдағы мөлшері заңнама талаптарына және халықаралық тәжірибеге сәйкес келеді.
«Заң бойынша резерв кепілдік берілетін депозиттер көлемінің кемінде 5%-ын құрауы тиіс. Бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш шынымен 5,8%-ға жетті», – деді Өтембаев.
Ол Қазақстанда кепілдік беру жүйесі құрылғаннан бері 11 банк жұмысын тоқтатқанын еске салды. Бұл ретте қор салымшылар алдындағы міндеттемелерді өз бетінше орындады. Мысалы, Tengri Bank клиенттері алдындағы міндеттемелер 17,8 млрд теңгені құрады, ал резерв 604 млрд теңге болды, ал Capital Bank Kazakhstan салымшылары алдындағы міндеттемелер – 1,7 млрд теңге, резерв 650 млрд теңге болды.
ҚДКҚ басшысының айтуынша, заңнама кемінде үш қосымша қаржыландыру көзін қарастырады, алайда іс жүзінде қор өз қаражатымен шектелді. Бұл ретте механизмдердің ешқайсысы бюджет қаражатын пайдалануды көздемейді.
Өтембаев қордың қаржылық моделі толығымен автономды болып қалатынын атап өтті. Арнайы резерв банк секторы есебінен қалыптасады және мемлекеттік бюджетке немесе ағымдағы экономикалық реформаларға тәуелді емес.
Қазіргі уақытта резервтің 37%-ын қатысушы банктердің тұрақты жарналары қамтамасыз етеді, тағы 62%-ы инвестициялық кіріске тиесілі. Қалған бөлігі заңда көзделген басқа көздер есебінен қалыптасқан.
Қор қаражаты жоғары өтімді активтерге орналастырылған. Резервтердің жартысынан астамы (56%) Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарына салынған. Тағы 11% АҚШ Қазынашылығының облигацияларына тиесілі. Қалған бөлігі ақша нарығының құралдарына, квазимемлекеттік сектор қағаздарына және халықаралық даму институттарына инвестицияланған.
ҚДКҚ басшысы қолданыстағы кепілдік өтемақы лимиттерін де еске салды. Теңгемен жинақ салымдары бойынша төлемнің ең жоғары сомасы бір банктегі бір салымшыға 20 млн теңгені құрайды. Депозиттердің басқа түрлері, ағымдағы шоттар және ұлттық валютадағы төлем карталары бойынша лимит 10 млн теңге деңгейінде белгіленген. Валюталық шоттар үшін эквивалентте 5 млн теңгеге дейін кепілдік беріледі.
Егер клиенттің бір банкте бірнеше түрлі депозиті болса, төлемнің жиынтық мөлшері 20 млн теңгеден аспауы тиіс.
Қордың деректері бойынша, қолданыстағы лимиттерді ескере отырып, ҚДКҚ бүгінде қазақстандықтардың барлық депозиттік шоттарының 99,8%-ын, оның ішінде төлем карталарын толық қорғайды.
Бұған дейін «Курсив» қазақстандықтарға проблемалы банктердің депозиттерінен ақшаны тезірек қайтаратынын жазған болатын.