Қазақстандық компаниялардың шетел валютасындағы кредиттер бойынша мерзімі өткен берешегі 2025 жылдың қорытындысы бойынша 7,7 есе өсіп, 182,6 млн долларды құрады. Заңды тұлғалардың жалпы мерзімі өткен қарызы 51,7%-ға артып, 902 млн долларға жетті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл деректер Еуразиялық экономикалық комиссияның (ЕЭК) 2025 жылға арналған статистикалық бюллетенінен алынған.
Негізгі өсім ұзақ мерзімді валюталық кредиттерге тиесілі
Негізгі өсім ұзақ мерзімді валюталық кредиттерге тиесілі болды. Олар бойынша мерзімі өткен берешек бір жылда 51 есе өсіп, 168,6 млн долларға жетті. Ал қысқа мерзімді валюталық қарыздар бойынша көрсеткіш, керісінше, 31,2%-ға қысқарып, 14 млн долларды құрады. Осылайша, жыл соңында бизнестің шетел валютасындағы мерзімі өткен берешегінің 92%-дан астамы ұзақ мерзімді кредиттерге тиесілі болды.
Валюталық кредиттеу кеңейді
Проблемалық берешектің өсуі компаниялардың валюталық кредиттелуінің кеңеюімен қатар жүрді. Қазақстандағы заңды тұлғалардың жалпы кредиттік портфелі 2025 жылы 26,2%-ға өсіп, 36,8 млрд долларды құрады. Бизнестің шетел валютасындағы берешегі одан да жылдам — 35,4%-ға өсіп, 10,9 млрд долларға жетті. Ұзақ мерзімді валюталық кредиттер 41,1%-ға артып, 8,2 млрд долларды құрады.
Салалар бойынша ең үлкен берешек
Абсолюттік мәнде 2025 жылдың соңында салалар арасында ең үлкен мерзімі өткен берешек көтерме және бөлшек сауда кәсіпорындарында болды — 326,4 млн доллар. Өңдеу өнеркәсібінде ол 169,3 млн долларды, ал тұру және тамақтану саласындағы компанияларда 141,1 млн долларды құрады. Бұл деректер барлық валюталардағы берешекті қамтиды.
ЕЭК деректері және теңгеге шаққандағы көрсеткіштер
ЕЭК ЕАЭО елдерінің көрсеткіштерін салыстыру үшін доллармен келтіреді. Қалдықтар туралы деректер тиісті кезеңнің соңындағы валюталық бағам бойынша қайта есептеледі. 2025 жылдың соңындағы бір долларға 502,57 теңге бағамы бойынша қазақстандық бизнестің валюталық мерзімі өткен берешегі шамамен 91,8 млрд теңгеге, ал заңды тұлғалардың жалпы мерзімі өткен берешегі шамамен 453,3 млрд теңгеге сәйкес келді.
Шағын бизнестегі төлем тәртібінің нашарлауы
Бұған дейін хабарланғандай, шағын бизнес сегментіндегі қазақстандық кәсіпкерлер түсімнің қысқаруы және жоғары мөлшерлемелердің сақталуы аясында банктік қарыздар бойынша төлем тәртібінің нашарлауына тап болды.
2026 жылы кредиттік портфель сапасының нашарлауы
2026 жылы банктердің жиынтық кредиттік портфелінің сапасы нашарлай берді. ЕДБ есептілігінің деректері бойынша 1 тамыздағы жағдай бойынша мерзімі 90 күннен асқан кредиттер 1,85 трлн теңгеге, яғни кредиттік портфельдің 4,12%-ына жетті. Жыл басында бұл көрсеткіш 1,58 трлн теңге, яғни 3,63% болатын. Осылайша, жыл басынан бері мұндай кредиттердің көлемі шамамен 276 млрд теңгеге, яғни 17,5%-ға өсті, ал олардың үлесі 0,49 пайыздық тармаққа артты.
1 тамыздағы жағдай бойынша мерзімі 30 күннен асқан кредиттер 2,35 трлн теңге, яғни портфельдің 5,22%-ын құрады. Мерзімі өткен сыйақыны қоса алғанда, тікелей мерзімі өткен берешектің жалпы сомасы жыл басындағы 1,66 трлн теңгеге қарсы шамамен 2 трлн теңгеге жетіп, шамамен 20,5%-ға өсті. Бұл ретте өзекті банктік есептілік көрсеткіштерді бүкіл кредиттік портфель бойынша келтіреді және заңды тұлғалардың дәл валюталық кредиттер бойынша мерзімі өткен берешегін бөлек бөліп көрсетуге мүмкіндік бермейді.