Отандық банктердің пайда рекордтарын жаңарту кезеңі аяқталды. Қазір олар жаңа жағдайда кім аз жоғалтқанын байқауда. Kursiv Research сегіз ірі әмбебап банктің кірістері мен шығыстарының құрылымын зерттеп, қай бизнес-модель бейімделгіш екенін анықтады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
2026 жылдың бірінші тоқсанында сегіз ірі әмбебап банктің жиынтық пайдасы жылдық есепте 18,9%-ға немесе 117 млрд теңгеге (620 млрд-тан 503 млрд-қа) төмендеді. Қаржылық нәтижеге минималды резервтік талаптардың (МРТ) жоғарылауы және фискалдық өзгерістер, соның ішінде бизнесті несиелеуге байланысты емес операциялар бойынша КПН мөлшерлемесінің 20%-дан 25%-ға дейін өсуі және белгілі бір қызметтер бойынша банк комиссияларынан НДС алынуы әсер етті. Мысалы, Халық банкінде МРТ көлемі 2025 жылдың басындағы 306 млрд теңгеден 2026 жылдың басында 862 млрд теңгеге дейін, яғни 181%-ға өсті, ал клиенттер алдындағы міндеттемелер небәрі 10,4%-ға артты.
Қарастырылып отырған сегіз банктің ішінде (тоғызыншы ретте Kaspi.kz холдингі қосылды) Халық банкі пайданың абсолютті төмендеуі бойынша ең көп жоғалтты (–40,2 млрд теңге ж/ж), алайда төмендеу қарқыны (–14,6%) бойынша ең аз «зардап шеккендердің» бірі болды.
Халық банкінің таза пайыздық кірісі 13,9 млрд теңгеге (–4,6%) төмендеді, оның ішінде күтілетін несиелік шығындар (КНШ) бойынша шығыстардың 21,4 млрд теңгеге өсуі салдарынан. Таза комиссиялық кіріс 8,8 млрд теңгеге (–26,1%) қысқарды. Басқа кірістер құрылымында сақтандыру бизнесінің нәтижесі нашарлады (–7,3 млрд теңге, немесе –47,1%). Сонымен қатар, банктің операциялық және басқа да шығыстары (несиелік емес қаржы активтері бойынша резервтерді қалыптастыруды қоса) 13,9 млрд теңгеге (+21,6%) өсті. Нәтижесінде таза пайда 40,2 млрд теңгеге төмендеді.
Банктің тоқсандық баспасөз релизінде пайданың төмендеуіне екі себеп аталды: МРТ-ның жоғарылауы және бөлшек несиелеуді реттеудің қатаңдауы. Комиссиялық кірістің қысқаруын банк «регуляторлық өзгерістер салдарынан андеррайтинг процедураларының қатаңдауы аясында» бөліп төлеу бойынша транзакциялық кірістердің төмендеуімен, сондай-ақ 1 қаңтардан бастап енгізілген НДС-ті клиенттерге біртіндеп аударумен түсіндірді. Қыркүйекте НДС-тен болған шығындарды өтеу үшін Халық банкі жеке тұлғалардың банкаралық ақша аударымдары бойынша тарифтерді бір операция үшін 200 теңгеден 250 теңгеге дейін көтереді.
Kaspi Bank өткен жылғы нәтижесінен 13,8%-ға (–17,7 млрд теңге) төмендеді – бұл топ-8 ішіндегі ең жақсы динамика. Банктің таза пайыздық кірісі сенімді өсім көрсетті (+29,9%). Алайда бұл өсімнің барлығы дерлік комиссиялардың жетіспеушілігімен (–32,2%) жойылды.
19 шілдеге дейін Kaspi басқа БВҚ-мен бірге бірыңғай банкаралық QR-ға қосылуы керек. Digital Qazaqstan наурыз кеңесінде президент Қасым-Жомарт Тоқаев «ірі банктерді» Ұлттық банктің цифрлық инфрақұрылымына – Банкаралық мобильді төлемдер жүйесіне (БМТЖ) қосылуды кешіктірді деп айыптады. 1 маусымдағы жағдай бойынша бірыңғай QR-ға жеті ойыншы қосылды: Халық, БЦК, Alatau City, Freedom, Bank RBK, Хоум Кредит және Алтын. Kaspi-дің бұл жобаға кіруі оның комиссиялық кірістерінің динамикасына теріс әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, Kaspi БМТЖ-нің екінші қызметіне – телефон нөмірі бойынша банкаралық аударымдарға қол жеткізетіні әлі белгісіз. Бүгінде бұл қызмет 12 банктің клиенттеріне қолжетімді, ал маңызды ойыншылар арасында Kaspi жалғыз қосылмаған банк.
Дегенмен, Kaspi Bank-тің қаржылық нәтижесі оның бас холдингінің пайдасымен салыстырғанда көмескі. Kaspi.kz бірінші тоқсанда 252 млрд теңге табыс тауып, Халық банкінен (235 млрд теңге) озып, реттеушілік қатаңдатуларды байқамады (–0,8% 2025 жылдың бірінші тоқсанымен салыстырғанда). Аталған еншілес банктен басқа, холдинг Kaspi Pay ЖШС, «Kaspi Магазин» ЖШС, Magnum E-commerce Kazakhstan ЖШС, Kaspi Travel ЖШС, «Колеса» АҚ және түрік маркетплейсі Hepsiburada-дан пайда алады.
Kaspi.kz бизнес-моделі классикалық банктік модельден ерекшеленеді, сондықтан оның пайда құрылымы да басқаша. Негізгі бап – бірінші тоқсанда 378 млрд теңгеге жеткен таза комиссиялық кіріс (+9,2% ж/ж). Таза пайыздық кіріс 133 млрд теңгені құрады (+27,5%). Бөлшек кіріс 219 млрд теңгеге дейін өсті (+62,7%), алайда шығыстардың айнадағы бабы – тауарлар мен қызметтердің өзіндік құны – кірістен айтарлықтай асып түсті: ол бойынша шығындар 313 млрд теңгені құрады (+55,6%). Жалпы, холдингтің пайыздық емес шығыстары 431 млрд теңгеге дейін өсті (+52,2%); сонымен қатар, КПН айтарлықтай өсті (+31,8%). Нәтижесінде таза пайда 0,8%-ға төмендеді.
Kaspi.kz-тің бірінші тоқсандағы нәтижелері туралы баспасөз релизінде пайда динамикасына 2025 жылы пайыздық мөлшерлемелердің көтерілуінен кейін депозиттер бойынша шығыстардың өсуі, сондай-ақ Hepsiburada-ның толық тоқсанға консолидациясы (2025 жылдың бірінші тоқсанындағы екі айға қарсы, түрік платформасы 29 қаңтарда сатып алынды) әсер еткені атап өтілді. Холдингтің хабарлауынша, жақын арада Hepsiburada пайда әкелмейді. «Сатылған өнімнің өзіндік құнының өсуі негізінен 2026 жылы Hepsiburada-ның толық тоқсанға консолидациялануына байланысты. Біз оның жұмысын EBITDA бойынша шығынсыздық деңгейінде қолдау туралы шешім қабылдадық, өйткені басымдық – оның болашақ дамуына инвестициялар», – деп хабарлады Kaspi.kz.
БЦК-ның тоқсандық пайдасы 20,5 млрд теңгеге (–25,1% ж/ж) төмендеді. Банк таза пайыздық кірісті айтарлықтай арттырды (+18,0%), бірақ комиссиялар (–30,8%) және басқа кірістер (–37,5%) бойынша төмендеді. Егер комиссиялардың жетіспеушілігі ақшалай мәнде маңызды болмаса (–3,1 млрд теңге), «басқа кірістер» бабы айтарлықтай зардап шекті (–17,4 млрд).
Бұл баптың ішінде БЦК сауда бағалы қағаздары мен валюталық своптар портфелі бойынша пайдадан (–5,7 млрд теңге) және теңгенің нығаюы аясында валюталық операциялар бойынша (–2,9 млрд) ұтылды. Бірақ басқа кірістердің төмендеуіндегі басты рөлді бір жыл бұрынғы біржолғы әсер атқарды: 2025 жылдың бірінші тоқсанында банк несиелік емес провизияларды қалпына келтіруден 10,9 млрд теңге мөлшерінде пайданы таныды, ал 2026 жылдың бірінші тоқсанында, керісінше, резервтеуге 0,2 млрд теңге жұмсады.
БЦК-ның операциялық шығыстары өсті.