Қазақстандағы ақша массасы 2026 жылғы маусым қорытындысы бойынша рекордтық 55 трлн теңгеге жетті. Жыл басынан бері ол 2,2 трлн теңгеге немесе 4,3%-ға өсті, ал өсудің негізгі факторы бизнес депозиттері болды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Экономист Руслан Султановтың Tengenomika Telegram-арнасындағы мәліметінше, маусымда ақша массасы (M3) бірден 2,3 трлн теңгеге немесе 4,4%-ға өсті, ал өткен жылдың маусымымен салыстырғанда – 8,1 трлн теңгеге немесе 17,3%-ға.

Экономист маусымдық өсуді, ең алдымен, M2 агрегатына кіретін депозиттердің ұлғаюы қамтамасыз еткенін атап өтті. Оның айтуынша, бұл ақша массасы негізінен теңгенің әлсіреуі мен валюталық салымдарды қайта бағалау есебінен өскен кезеңдерден ерекшеленеді.

Ақша базасы маусымда 15,6 трлн теңгеге жетіп, бір айда 738,9 млрд теңгеге (5%), ал жылдық мәнде 1,6 трлн теңгеге (11,1%) өсті. Негізгі үлесті екінші деңгейдегі банктер мен басқа да ұйымдардың Ұлттық Банктегі депозиттері қосты. Олардың көлемі 10,2 трлн теңгеге жетіп, бір айда 613 млрд теңгеге немесе 6,4%-ға өсті.

Султановтың пікірінше, банктер бірінші жартыжылдықтың аяқталуы қарсаңында, дәстүрлі түрде есеп айырысу көлемі артатын кезде, Ұлттық Банктегі шоттарда өтімділік қорын көбейткен болуы мүмкін.

Сонымен қатар, тар мағынадағы ақша базасы 10,9 трлн теңгеге дейін өсті, ал банктердің резервтік депозиттері 4,3 трлн теңгеге жетті. Экономист мұны минималды резервтік талаптардың қатаңдауымен байланыстырады.

Айналыстағы қолма-қол ақша көлемі (M0) маусым қорытындысы бойынша 4,9 трлн теңгені құрап, бір айда 99,9 млрд теңгеге немесе 2,1%-ға өсті. Султанов өсуді демалыс маусымының басталуымен түсіндіреді, бұл кезде халық сапарларға, қызметтерге және күнделікті сатып алуларға көбірек жұмсайды, олардың бір бөлігі әлі де қолма-қол ақшамен төленеді.

Қолма-қол ақша мен ағымдағы шоттардағы қаражатты қамтитын M1 агрегаты 12,1 трлн теңгеге дейін өсті. Бір айда көрсеткіш 448,3 млрд теңгеге немесе 3,8%-ға ұлғайды. Халықтың аударылатын депозиттері 2,4 трлн теңгеге, ал бизнестікі – 4,8 трлн теңгеге дейін өсті.

Экономисттің бағалауынша, бұл ағымдағы төлем белсенділігінің өсуін көрсетеді. Халық жазғы шығындар алдында банк карталары мен шоттарында көбірек қаражат ұстаған, ал компаниялар бірінші жартыжылдықтың аяқталуына байланысты есеп айырысу шоттарындағы қалдықтарды көбейткен.

M2 ақша агрегаты 48,1 трлн теңгеге дейін өсіп, бір айда 2,4 трлн теңгеге немесе 5,3%-ға қосылды. Ең үлкен үлесті банктік емес заңды тұлғалардың депозиттері қосты. Олардың көлемі 14,4 трлн теңгеге жетіп, бір айда 1,3 трлн теңгеге немесе 9,7%-ға өсті.

Султанов мұны жартыжылдық соңында корпоративтік түсімдердің түсуімен және мемлекеттік және жеке келісімшарттар бойынша есеп айырысулармен байланыстырады. Оның айтуынша, алынған қаражаттың бір бөлігін компаниялар дереу шығындарға жұмсамай, уақытша депозиттерге орналастырған.

Халықтың депозиттері де өсуді жалғастырып, 21,6 трлн теңгеге жетті. Бір айда олар 713,9 млрд теңгеге немесе 3,4%-ға, ал бір жылда – 4,3 трлн теңгеге немесе 25%-ға өсті. Экономист бұған теңгелік салымдардың жоғары кірістілігі ықпал етеді деп санайды.

Маусым қорытындысы бойынша валюталық депозиттер қысқарды. Халықтың шетел валютасындағы салымдары 82,7 млрд теңгеге (2%), ал бизнестікі – 34,1 млрд теңгеге (1,2%) азайды.

Султановтың пікірінше, маусым өткен жылдың соңынан бері ақша массасының ең айтарлықтай кеңею айы болды. Егер депозиттердің одан әрі өсуі инвестициялар мен өндірісті кеңейтуге бағытталса, бұл экономикалық белсенділікті қолдауы мүмкін.