Қазақстанда стихиялық қоқыс үйінділерінің саны 2018 жылдан бері үш еседен астамға — 8,6 мыңнан 2026 жылы 2,6 мыңға дейін қысқарды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Параллельді түрде елде қалдықтарды қайта өңдеу дамып, жаңа полигондар мен қоқыс өңдеу кешендері салынуда. 2026 жылы әкімдіктер 2035 рұқсат етілмеген қоқыс үйіндісін жойды, бұл анықталғандардың 77% құрайды. Қалған учаскелер тазартылуда.
Мұндай нүктелерді табу үшін «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК АҚ-ның ғарыштық мониторингі, сондай-ақ eGov цифрлық кері байланыс сервистері қолданылады.
2024 жылдан бастап @TazaQazBot чат-боты және eGov Mobile қосымшасы арқылы абаттандырудың 21 санаты бойынша 50 мыңнан астам өтінім өңделді. 2026 жылы қоқыс жинау және көше жарығы мәселелері бойынша 18 мыңнан астам өтінім түсті, оның 16 мыңнан астамын әкімдіктер өңдеді.
Қалдықтарды қайта өңдеу көрсеткіштері
2024 жылы Қазақстанда шамамен 5 млн тонна қатты тұрмыстық қалдық пайда болды, оның 1,2 млн тоннасы (25,8%) сұрыпталып, қайта өңделді. 2025 жылы қалдықтардың ұқсас көлемінде қайта өңдеу 1,5 млн тоннаға, ал үлесі 30,6%-ға өсті. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында елде 2,1 млн тонна ТҚҚ пайда болды. Оның 600 мың тоннасы (27,7%) сұрыпталып, қайта өңделді.
Саланы қолдау үшін EcoQolday механизмі жұмыс істейді, ол қайталама шикізатты жинау мен қайта өңдеуді субсидиялайды. 2026 жылдың екінші тоқсанының қорытындысы бойынша жүйе арқылы 3,5 мың тоннадан астам шыны, макулатура мен картон, пайдаланылған автомобиль шиналары мен полимер қалдықтарын қайта өңдеуге 1087 өтінім берілді. 2024-2026 жылдары осы бағдарлама бойынша кәсіпорындар мен азаматтарға 2,5 млрд теңгеден астам төленді.
Жаңа полигондар мен қоқыс өңдеу зауыттары
Үкімет 2755 ТҚҚ полигонын жаңартып, 100 жаңасын салуды жоспарлап отыр. Утилизациялық төлем есебінен жалпы құны 374 млрд теңге болатын 68 жобаны жеңілдікпен қаржыландыру мақұлданды, оның 12-сі пайдалануға берілді.
Электр энергиясын өндіретін қалдықтарды қайта өңдеу бойынша ірі жобалар жеке жүзеге асырылуда. Астанада құны 82 млрд теңге және тәулігіне 1,5 мың тоннаға дейін қалдық өңдейтін эко-парк салынуда. Алматыда тәулігіне 2 мың тоннаға дейін қуаттылығы бар қоқыс өңдеу кешенінің жобасы іске асырылуда, инвестиция 145 млрд теңгеден асады. Жамбыл облысында тәулігіне 900 тоннаға дейін ТҚҚ қайта өңдеуге есептелген құны 80 млрд теңге зауыт салынуда.
Үш кешеннің жиынтық қуаты тәулігіне 4,4 мың тоннаға дейін қалдықты құрайды. Экологиялық инфрақұрылымға 225 млрд теңгеден астам инвестиция тарту жоспарлануда. Қарағанды, Атырау, Ақтөбе, Павлодар және басқа қалаларда осыған ұқсас кәсіпорындар салу мүмкіндігі қарастырылуда.
«Таза Қазақстан» бағдарламасының тағы бір бағыты — көгалдандыру
Соңғы бес жылда елде 1 млн га астам аумақта шамамен 1,7 млрд ағаш отырғызылды. 2026 жылдың жеті айында 145,6 мың га жерге тағы 234 млн көшет отырғызылды. 2027 жылға 270 млн ағаш отырғызу жоспарланған, бұл 2 млрд ағаш міндетін орындауға мүмкіндік береді. Елді мекендерде 2021-2025 жылдары жоспардағы 15 млн ағаштың орнына 18,1 млн ағаш отырғызылды.
Табиғат қорғау және орман мекемелерінде жалпы ауданы 2,7 мың га болатын 243 питомник жұмыс істейді. Қазір олар 220 млн ағаштың әлеуетті қуатында 157 млн көшет өсіруде.
Арал теңізінің қалпына келуі
Арал теңізінің құрғаған түбінде де жұмыстар жалғасуда, онда топырақты бекіту және тұзды шаңды дауылдардың таралуын азайту үшін сексеуіл массивтері қалыптастырылуда. Соңғы үш жылда Солтүстік Аралға 6 млрд текше метрден астам су келді. Оның көлемі 2022 жылдың соңындағы 18,9 млрд текше метрден 2025 жылдың қорытындысы бойынша 23 млрд текше метрге дейін өсті.
Солтүстік Аралды сақтау жобасының екінші фазасы Көкарал бөгетін қайта жаңартуды және теңіз деңгейін Балтық биіктік жүйесі бойынша 44 метрге дейін көтеруді көздейді. Жоба іске асқаннан кейін Солтүстік Аралдың ауданын 3,9 мың шаршы км-ге, ал су көлемін 34 млрд текше метрге дейін ұлғайту жоспарлануда.
Экологиялық акциялар мен білім
2026 жылдың алғашқы жеті айында «Таза Қазақстан» аясында 500 табиғат қорғау іс-шарасы өткізілді. Акциялар барысында 813 мың тонна қалдық жиналып, кәдеге жаратуға шығарылды, 117 мың га аумақ тазартылып, 1,2 млн ағаш отырғызылды. Іс-шараларға 6,1 млн адам қатысты, оның ішінде 741 мың ерікті бар.
Экологиялық бастамалар білім беру жүйесіне де интеграциялануда. 2024-2025 оқу жылында мектептерде 44 мың тақырыптық іс-шара өткізілді. Сонымен қатар, білім беру ұйымдарында 125 мыңнан астам оқушыны біріктіретін 4 мыңнан астам «Жасыл клуб» жұмыс істейді.