Қазақстандықтар банктерге, микроқаржы ұйымдарына және басқа кредиторларға қарызын төлей алмаса, заңда қарастырылған үш рәсімнің бірін пайдалана алады. Алайда тек мерзімі өткен кредиті бар болғандықтан өзін банкрот деп тануға болмайды. Ол үшін белгілі бір талаптарға сай болу қажет, деп хабарлады Алматының мемлекеттік кірістер департаменті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ведомство сотқа дейінгі және соттық банкроттықтың айырмашылығын, кім төлем қабілетті азамат мәртебесін сақтай алатынын және борышкерлерді қарыздан құтылғаннан кейін қандай шектеулер күтіп тұрғанын түсіндірді.
Сотқа дейінгі банкроттық
Сотқа дейінгі банкроттық банктер, микроқаржы және коллекторлық ұйымдар алдында берешегі бар азаматтарға арналған. Бұл нұсқа сотқа жүгінбей рәсімнен өтуге мүмкіндік береді, бірақ оны барлық борышкерлер пайдалана алмайды.
Басты шарттардың бірі берешек мөлшеріне қатысты. Міндеттемелердің жалпы сомасы 1 600 айлық есептік көрсеткіштен (АЕК) аспауы тиіс. Сонымен қатар өтініш берушінің тіркелген мүлкі, оның ішінде жылжымайтын мүлік және бірлескен меншіктегі басқа да активтері болмауы керек.
Мерзімі өтуіне қатысты да талаптар бар. Қарыз 12 ай қатарынан өтелмей тұруы керек, ал өтініш беруге дейін азамат кредитормен берешекті реттеу рәсімінен өтуге міндетті.
Тағы бір шектеу бұрын банкрот деп танылғандарға қатысты. Рәсімді қайта пайдалануға жеті жылдан ерте емес мерзімде ғана болады.
Сотқа дейінгі банкроттыққа өтінішті eGov.kz порталы, eGov Mobile қосымшасы немесе халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы беруге болады. Алайда құжаттарды тапсырудың өзі оң шешімге кепілдік бермейді: алдымен заңда белгіленген шарттарға сәйкестік тексеріледі.
Соттық банкроттық
Егер берешек 1 600 АЕК-тен асса, заңда қарастырылған нұсқалардың бірі соттық банкроттық болып табылады. Бұл рәсім заңнамада белгіленген басқа да жағдайларда қолданылады.
Сотқа дейінгі тәртіптен айырмашылығы, сот арқылы кредиторлардың неғұрлым кең шеңбері алдындағы міндеттемелерді қарауға болады. Бұл тек банктер мен МҚҰ туралы ғана емес, сонымен қатар, мысалы, салық берешегі туралы да.
Сонымен қатар соттық банкроттық мүліктен айырылуға әкелуі мүмкін. Борышкердің міндеттемелерін өтеу үшін заң оны сату мүмкіндігін қарастырады, сондықтан сотқа жүгінбес бұрын ықтимал салдарды бағалау маңызды.
Рәсім қосымша шығыстармен де байланысты. Атап айтқанда, азамат мемлекеттік баж салығын және қаржылық басқарушының қызметтеріне ақы төлеуді ескеруі қажет.
Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру
Тұрақты табыс алып отырған қазақстандықтар үшін басқа механизм – төлем қабілеттілігін қалпына келтіру бар. Ол берешекті біртіндеп өтей алатын, бірақ кредиторлармен есеп айырысу шарттарын өзгертуді қажет ететін адамдарға арналған.
Бұл рәсімнің басты айырмашылығы – азамат банкрот мәртебесін алмайды. Қарызды банкроттық арқылы есептен шығарудың орнына оларды арнайы жоспар бойынша өтеу қарастырылады.
Мұндай жоспарды сот бекітеді және ол бес жылға дейін әрекет етуі мүмкін. Осы уақыт ішінде борышкер белгіленген кестеге сәйкес кредиторлармен есеп айырысуы тиіс.
Алматының мемлекеттік кірістер департаменті төлем қабілеттілігін қалпына келтіру тұрақты табысы бар адамдар үшін банкроттыққа балама бола алатынын атап өтеді. Ол банкрот мәртебесін және онымен байланысты шектеулерді алмай-ақ берешекті реттеуге мүмкіндік береді.
Банкроттықтың салдарлары
Банкрот деп тану азаматтың қаржылық өміріне салдарсыз өтпейді. Рәсім аяқталғаннан кейін де заңнама бірнеше жыл бойы әрекет ететін шектеулерді қарастырады.
Атап айтқанда, банкроттықтан кейін бес жыл ішінде азамат жаңа банктік қарыздар мен микрокредиттер ала алмайды. Бұны жақын жылдары ірі сатып алуға немесе басқа шығыстарға кредит рәсімдеуді жоспарлап отырғандар ескеруі қажет.
Қайта банкроттық тек жеті жылдан кейін ғана жол беріледі. Сонымен қатар мемлекет үш жыл бойы рәсімнен өткен адамның қаржылық жағдайына мониторинг жүргізеді.
Осылайша, банкроттықты кредиттік міндеттемелерден бас тартудың қарапайым тәсілі ретінде қарастыруға болмайды. Ол заңда қарастырылған жағдайларда борыш мәселесін реттеуге көмектеседі, бірақ сонымен бірге жаңа қарыздарға қолжетімділікті шектейді.
Алматының мемлекеттік кірістер департаменті ең алдымен берешек мөлшерін, мүліктің болуын және одан әрі төлем жасау мүмкіндігін бағалауды ұсынады. Осы жағдайларға қарай нақты борышкерге заңда қарастырылған қай механизмнің сәйкес келетіні анықталады.
Егер қарыз сомасы 1 600 АЕК-тен аспаса және қалған шарттар орындалса, сотқа дейінгі банкроттықты қарастыруға болады. Неғұрлым ірі міндеттемелер немесе заңда қарастырылған басқа негіздер болған жағдайда мәселе сот арқылы шешіледі.
Тұрақты табысы бар азаматтар төлем қабілеттілігін қалпына келтіру мүмкіндігін бөлек бағалауы керек. Мұндай нұсқа берешекті өтеуді бес жылға дейінгі мерзімге бөлуге және банкрот мәртебесін алудан аулақ болуға мүмкіндік береді.
Судья қазақстандықтарға банкроттықсыз қарызды қалай өтеуге болатынын айтты: толығырақ осында оқыңыз.