Қазақстанда азаматтардың қарыз жүктемесі коэффициенттеріне қойылатын талаптарды одан әрі қатайтудан бас тартылды. Бұрын енгізілген шаралардың әсерін бағалаған қаржы реттеушілері бөлшек несиелендірудің ағымдағы баяулауын мақсатты нәтиже деп санап, қарыз алушылар үшін қолданыстағы шарттарды сақтап, назарды экономиканың нақты секторын қолдауға ауыстыруды шешті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Үкіметтің экономикалық блогының бірлескен отырысында Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов ағымдағы макроэкономикалық жағдай жеке тұлғалар үшін қосымша кедергілер енгізуді қажет етпейтінін мәлімдеді.

«Қазіргі уақытта, қабылданған шаралардың нәтижесін талдау негізінде біз ҚЖК (қарыз жүктемесі коэффициенті) және ҰҚК (ұзақ мерзімді қарыз жүктемесі коэффициенті) бойынша талаптарды қатайтудан бас тартуға, сондай-ақ ипотека бойынша ЖТСМ (жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі) төмендетпеуге бірлескен шешім қабылдадық», — деп түсіндірді монетарлық реттеуші басшысы.

Оның айтуынша, бұрын енгізілген шаралар кешені инфляцияның негізгі драйверлерінің бірі болған қамтамасыз етілмеген несиелердің шамадан тыс өсуін тоқтатуға мүмкіндік берді.

Премьер-министрдің орынбасары — ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин тұтынушылық несиелендіру саласы объективті тұрақтандыру сатысына өткенін растады. Сонымен қатар, қолданыстағы несие портфельдерінің сапасы жүйелік нашарлауды көрсетпейді.

ҚРҚА (Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі) төрағасының орынбасары Дәурен Сәлімбаев атап өткендей, жеке тұлғалардың қамтамасыз етілмеген несиелері бойынша дефолт деңгейі (дефолт-рейт) 1,5% деңгейінде сақталуда. Мерзімі өткен берешектің жалпы көлемінің өсуі (NPL 90+) өткен кезеңдердің жинақталған көрсеткіші болып табылады және жаңадан берілген несиелердің сапасын көрсетпейді.

Қатысушылар бөліп төлеу сервистерінің (BNPL) және электронды коммерция сегментінің дамуына ерекше назар аударды, оның көлемі 2025 жылға қарай 3,77 трлн теңгеге жетті. Ұлттық банк пен ҚРҚА заңнамалық түзетулер енгізуде: егер сатып алу процесіне үшінші қаржыландырушы тарап (соның ішінде маркетплейстер) қатысса, ол банктік лицензиясы болмаса да, тұтынушыларды қорғау бойынша қатаң міндеттемелерді көтеретін болады.

Сонымен қатар, ҚРҚА шағын және орта бизнеске арналған несиелер бойынша тәуекел-салмақтау коэффициентін 50%-ға дейін төмендетті (стандартты 100% және тұтынушылық несиелер бойынша 350% дейін салыстырғанда), бұл банктердің капиталын кәсіпорындарды тікелей несиелендіруге босатады.

2026 жылғы наурызда Қазақстанда 2026 жылғы 1 шілдеден бастап азаматтардың қарыздарының олардың кірістеріне қатынасын бағалаудың жаңа ережелері — ҚЖК және ҰҚК күшіне енетіні хабарланған болатын. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов бұл өзгерістер қарапайым қазақстандықтың несие алу мүмкіндігін жаппайтынын айтқан еді. Ол шілдеге дейін билік қарыз жүктемесі коэффициенті мен қарыздың кіріске қатынасы коэффициентін есептеудің жаңартылған тәсілдерін енгізуі керек екенін атап өткен. Екі көрсеткіш те қарыз алушының өз міндеттемелерін өтей алатындығын бағалау үшін қолданылуы тиіс еді. Ұлттық банк басшысының айтуынша, өзгерістердің мақсаты — ресми табысы жоқ немесе табысы төмен, қарызды өтеуге шамасы келмейтін адамдарға несие беруді шектеу.