Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты резонанстық өтінішті өндіріске қабылдады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Конституциялық бақылау органы ҚР Қылмыстық кодексінің 50-бабы бірінші бөлігінің нормасын елдің негізгі заңына сәйкестігін тексереді. Бұл норма белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыруды көздейді.
Істі қозғауға азаматтың өтініші себеп болды. Ол осы бапты қолданудың екіұшты тәжірибесін атап өтті.
Өтініш берушінің пікірінше, кәсіпке өмір бойы тыйым салу шенеуніктерге немесе сыбайлас жемқорлық қылмыстар жасаған адамдарға (арнайы субъектілер деп аталатындарға) қатысты жол беріледі. Алайда іс жүзінде бұл қатаң шара мемлекеттік қызметші болып табылмайтын қарапайым азаматтарға да қолданылады.
Өтініште мамандығы бойынша жұмыс істеу құқығынан мерзімсіз айыру:
- 01адамның еңбек құқықтарын шектейді;
- 02қоғамдық өмірге қатысу мүмкіндігін шектейді;
- 03адамның кәсіби дамуына кедергі келтіреді.
Жоғарғы конституциялық бақылау органы мемлекеттік қызметші мәртебесі жоқ адамдар үшін өмір бойына жазаның қаншалықты пропорционалды екеніне және ҚР ҚК 50-бабының қолданыстағы редакциясы Конституцияда бекітілген адам құқықтарының негізгі кепілдіктерін бұзбайтынына құқықтық баға беруі тиіс.
Егер Конституциялық Сот норманы немесе оны қолдану тәжірибесін конституцияға қайшы деп таныса, заң шығарушылар мен жалпы юрисдикция соттарына жазаның бұл түрін тағайындау тетіктерін қайта қарауға тура келеді.
Конституциялық Соттың құзыреті
Конституциялық Сот Қазақстанда конституциялық бақылауды жүзеге асыратын жоғары орган болып табылады. Ол заңдардың, нормативтік құқықтық актілердің Конституцияға сәйкестігін тексереді. Соттың шешімдері түпкілікті болып табылады және шағымдануға жатпайды.
Қылмыстық кодекстің 50-бабының мәні
ҚР ҚК 50-бабы белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру сияқты жаза түрін реттейді. Бұл жаза негізгі және қосымша ретінде қолданылуы мүмкін. Өмір бойына тағайындалған кезде ол адамның кәсіби қызметіне елеулі шектеулер қояды.
Қоғамның реакциясы
Бұл мәселе қоғамда кеңінен талқылануда. Көптеген сарапшылар өмір бойына тыйым салудың тым қатаң шара екенін және адамның қоғамға қайта интеграциялануына кедергі келтіретінін атап өтеді. Сонымен қатар, мұндай жаза әрдайым қылмыстың ауырлығына сәйкес келмейді.
Алдағы қадамдар
Конституциялық Сот істі қарау барысында өтініш берушінің дәлелдерін, заңнаманы және халықаралық тәжірибені зерттейтін болады. Соттың қорытынды шешімі Қазақстанның құқықтық жүйесіне айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
Егер норма конституцияға қайшы деп танылса, бұл мыңдаған адамдардың тағдырына әсер етуі мүмкін, оларға өмір бойына белгілі бір кәсіппен айналысуға тыйым салынған. Сондай-ақ, бұл жазаны қолдану тәжірибесін қайта қарауға әкелуі мүмкін.
Халықаралық тәжірибе
Әлемнің көптеген елдерінде өмір бойына кәсіпке тыйым салу сирек қолданылады және тек ең ауыр қылмыстар үшін, мысалы, сыбайлас жемқорлық үшін қолданылады. Көптеген юрисдикцияларда мұндай жазаның мерзімі шектеулі, бұл адамға түзелу мүмкіндігін береді.
Қорытынды
Конституциялық Соттың бұл істі қарауы Қазақстандағы құқықтық жүйенің дамуы үшін маңызды оқиға болып табылады. Соттың шешімі адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау тұрғысынан маңызды прецедент жасай алады. Істің нәтижесі заң шығарушылар мен соттардың назарында болады.