Мүгедектікті рәсімдеу күрделі және шатастыратын процедура болып көрінуі мүмкін, әсіресе онымен алғаш рет бетпе-бет келгенде. Біз Қазақстанда медициналық-әлеуметтік сараптамадан (МӘС) қалай өту керектігін, шешім қандай мерзімде қабылданатынын және бәрін онлайн рәсімдеуге болатынын қадамдық түрде айтып береміз. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
1. Емханаға жүгіну
Қазақстанда мүгедектікті емхана емес, медициналық-әлеуметтік сараптама (МӘС) белгілейді. Бірақ дәл емханадан бастау керек – тіркелген жері бойынша учаскелік немесе бейінді дәрігерге жазылу қажет. Дәрігер тексеру жүргізіп, мәселені дәрігерлік-консультациялық комиссияға (ДКК) шығарады.
2. Тексеруден және ДКК-дан өту
Емхана №031/у нысаны бойынша МӘС-ке қорытынды дайындайды. Ол қол қойылған күннен бастап 1 айдан аспайтын мерзімге жарамды. Әдетте МӘС-ке уақытша еңбекке жарамсыздық немесе диагноз қойылған сәттен бастап 4 айдан ерте емес жібереді. Ерекшеліктер – анатомиялық ақаулар және айқын бұзылулары бар емделмейтін жағдайлар.
3. МӘС-ке өтініш беру
МӘС тұрақты тіркеу орны бойынша жүргізіледі. Кейбір жағдайларда – үйде, стационарда, тергеу изоляторында/ҚІС мекемесінде немесе сырттай.
4. Куәландырудан өту
МӘС ағза функцияларының тұрақты бұзылуын, тіршілік әрекетінің шектелуін және әлеуметтік қорғау қажеттілігін бағалайды.
5. Нәтиже алу
Егер мүгедектік белгіленсе, eGov-дағы жеке кабинетке мүгедектік туралы анықтама және, егер тиісті болса, оңалтудың жеке бағдарламасынан (ОЖБ) үзінділер жіберіледі. Егер мүгедектік белгіленбесе, хабарлама жіберіледі.
Мүгедектікті рәсімдеу тәртібі, оның критерийлері және қажетті құжаттардың толық тізімі туралы толығырақ электронды үкімет сайтынан көруге болады.
Балаға мүгедектікті рәсімдеу
Жолы бірдей: алдымен емхана, содан кейін ДКК, содан кейін МӘС. Өтінішті баланың заңды өкілі береді. Балаларды куәландыру немесе қайта куәландыру кезінде психологиялық-медициналық-педагогикалық консультацияның (ПМПК) қорытындысы қажет болуы мүмкін, егер ол бар болса. 16 жасқа дейін «бала-мүгедек» санаты белгіленеді. 16 жастан 18 жасқа дейін қосымша топ беріледі.
Онлайн рәсімдеу
eGov арқылы «Мүгедектікті және/немесе еңбекке қабілеттілігін жоғалту дәрежесін белгілеу және/немесе қажетті әлеуметтік қорғау шараларын анықтау» қызметіне сұрау салуға болады. Сондай-ақ онлайн режимінде eGov порталы немесе мобильді қосымша арқылы ЭЦҚ немесе бір реттік парольмен мүгедектікті растау туралы анықтама алуға болады. Анықтама әдетте бір сағаттан аспайды.
2026 жылы сырттай проактивті куәландыру да жұмыс істейді: адам емханаға жүгінеді, тексеруден өтеді, содан кейін медициналық құжаттар МӘС-ке электронды түрде, пациенттің жеке қатысуынсыз беріледі. Еңбек министрлігінің деректері бойынша, 2026 жылдың басында осылай 9,1 мың өтінім қаралды; 2025 жылы – 113,1 мың. Бұл куәландырудан өткендердің 42,5% құрайды. Сырттай формат барлық жағдайлар үшін емес, бекітілген аурулар мен жағдайлар тізбесі бойынша қолданылады – 2026 жылы олардың саны 70-тен асады.
2026 жылдан бастап Алматыда aleumet.egov.kz әлеуметтік қызметтер порталы арқылы МӘС бөліміне келіп баруға онлайн жазылу енгізіле бастады. Брондаудан кейін күні, уақыты, бөлімнің мекенжайы және талон нөмірі көрсетілген SMS келеді.
Шешім қабылдау мерзімдері
Келіп бару арқылы өтініш бергенде шешім әдетте сол күні шығарылады. Сырттай – 3 жұмыс күні ішінде. Егер құжаттар консультацияға жіберілсе немесе сырттай қараудан кейін келіп бару арқылы куәландыру қажет болса, мерзім 10 жұмыс күніне дейін созылуы мүмкін.
Шешімге шағымдану
Егер адам МӘС шешімімен келіспесе (мысалы, оған мүгедектіктен бас тартылса немесе басқа топ берілсе), ол бұл шешімге шағымдана алады. Алдымен куәландырудан кейін бір ай ішінде МӘС әдістеме және бақылау бөліміне шағым беру керек. Мұны eOtinish платформасы арқылы онлайн жасауға болады. Егер нәтиже өзгермесе, азамат сотқа жүгінуге құқылы. Мүгедектік диагноз бойынша емес, аурудың адамның күнделікті өмірін қаншалықты шектейтініне және қолдауды қажет ететініне қарай белгіленетінін есте сақтау маңызды.
Бұған дейін Kursiv Health Жамбыл облысындағы жағдай туралы хабарлаған: жүкті әйел токсикозды емдеуден кейін баласынан айырылып, мүгедектік алды.
Егер мақала сізде алаңдаушылық тудырса, оны жасанды психологпен талқылаңыз.