Қазақстан Сыртқы істер министрлігі 17 және 19 шілдеде Қара теңіз акваториясында Каспий құбыр консорциумының (ҚТК) инфрақұрылымы арқылы заңды мұнай тасымалына қатысқан азаматтық кемелерге ұшқышсыз ұшу аппараттарымен (дрон) жасалған шабуылдарды қатаң айыптайтынын мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
«Мұндай шабуылдарды Қазақстанның экономикалық мүдделеріне қол сұғушылық, сондай-ақ заңды халықаралық сауданы, әлемдік энергетикалық нарықтарды және жаһандық көлік-логистикалық жеткізу тізбектерінің қауіпсіздігін тұрақсыздандыруға бағытталған әрекеттер деп қарастырамыз», — делінген министрлік хабарламасында.
Ведомствоның айтуынша, Қазақстанның ерекше алаңдаушылығын ҚТК терминалдарында мұнай тиеу мақсатында Қара теңіз акваториясына кіретін азаматтық кемелер туралы ақпарат алмасудың бұрын келісілген тетігінің әдейі еленбеуі тудырып отыр, бұл азаматтық кемелер экипаждарының өмірі мен қауіпсіздігіне қатер төндірді.
ҚР СІМ Қазақстан шабуылдарды дереу тоқтатуды және қазақстандық көмірсутек шикізаты экспорты инфрақұрылымының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін толық шаралар қабылдауды талап ететінін атап өтті.
«Серіктес елдерді аталған шабуылдарды қатаң айыптауға шақырамыз және барлық мүдделі тараптарды практикалық шараларды әзірлеуге шақырамыз. Халықаралық құқық нормаларын қатаң сақтау ғана мұндай оқиғалардың қайталануын болдырмауға мүмкіндік береді деп есептейміз», — деді дипломаттар.
Қазіргі уақытта қазақстандық тарап келтірілген залалды жан-жақты бағалауды жүргізуде. Оның қорытындысы бойынша Қазақстан халықаралық құқықта көзделген өз заңды мүдделерін қорғаудың барлық тетіктерін, оның ішінде келтірілген залалды өтеу туралы талаптар қою құқығын өзіне қалдырады.
СІМ Қазақстан жанжалдарды бейбіт жолмен реттеудің баламасы жоқтығын атап өтіп, халықаралық құқық қағидаттарына, кеме жүзу еркіндігіне және халықаралық көлік-логистикалық және энергетикалық бағыттардың сенімді жұмыс істеуін қамтамасыз етуге адалдығын растайтынын айтты.
Бұған дейін «Курсив» ҚР Энергетика министрлігінің танкерлерге дрон шабуылына қатысты мәлімдеме жасағанын жазған болатын. Сондай-ақ ұшқышсыз ұшу аппараттары ҚТК теңіз терминалына шабуыл жасап, қазақстандық мұнайды тиеу тоқтатылғаны хабарланды.
ҚТК деректері бойынша, тиеу операциялары кезінде ВПУ-1 және ВПУ-3 сыртқы айлақ құрылғыларында ұшқышсыз ұшу аппараттары ASIA және NISSOS IOS танкерлеріне шабуыл жасады. Біріншісінің бортында «Теңізшевройл» (Chevron) компаниясының мұнайы, екіншісінде Kashagan B.V. және «Матен» («ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ) компанияларының мұнайы болған.
Соққы нәтижесінде ASIA танкерінде өрт шықты. Өрт ҚТК авариялық-құтқару қызметтерінің күшімен жедел жойылды.
«Мұнай тиеу тоқтатылды. ҚТК қызметкерлері мен мердігер ұйымдар арасында зардап шеккендер мен құрбандар жоқ. Мұнай төгілуіне жол берілмеді. Экипаж мүшелеріне медициналық көмек сұралмады. Танкерлер жүзу қабілетін сақтап қалды, зақымдануды бағалау жүргізілуде», — деп мәлімдеді консорциум баспасөз қызметі.
ҚТК болған оқиғаны мақсатты террористік шабуыл деп атап, теңіз терминалы мен азаматтық кемелерге жасалған шабуыл консорциумға қатысушы барлық елдердің мүдделеріне әсер ететінін мәлімдеді.
«Бұл халықаралық құқықтың қорғауындағы таза азаматтық нысан ҚТК-ға қарсы тікелей агрессияның бесінші актісі», — делінген компания мәлімдемесінде.
Консорциум ҚТК жаһандық энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде шешуші рөл атқаратынын атап өтті. Құбыр жүйесі арқылы Қазақстанның ірі кен орындары — Теңіз, Қашаған және Қарашығанақ мұнайы тасымалданады.
2025 жылы терминал арқылы шамамен 70,5 млн тонна мұнай өткізілді, бұл көлемнің 75%-дан астамы «Теңізшевройл» (Chevron), ExxonMobil, «ҚазМұнайГаз», Eni және Shell сияқты әлемдегі ірі жүк жөнелтушілерге тиесілі болды.