Қазақстан 2025 жылы ауаның ұсақ дисперсті бөлшектермен ластануы бойынша әлемдегі ең қолайсыз көрсеткішке ие 30 елдің қатарына кірді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Sputnik Kazakhstan басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Қазақстанның рейтингтегі орны
IQ Air халықаралық ұйымының рейтингі бойынша Қазақстан 29-орынға жайғасты. Әлемде ауа ең көп Пәкістанда ластанған. Елдегі PM2.5 концентрациясы текше метріне 67,3 мкг болды.
Одан кейінгі орындарда:
- 01Бангладеш – 66,1 мкг/м³
- 02Тәжікстан – 57,3 мкг/м³
- 03Чад – 53,6 мкг/м³
- 04Конго Демократиялық Республикасы – 50,2 мкг/м³
Қазақстандағы көрсеткіш
Қазақстанда PM2.5 концентрациясы 23,4 мкг/м³ болды. Бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынған 5 мкг/м³ деңгейінен шамамен 4,7 есе жоғары.
Орталық Азия елдері арасында Қазақстанның көрсеткіші салыстырмалы түрде төмен болғанымен, елдегі жағдай бір жылда айтарлықтай нашарлаған. IQ Air дерегіне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанда PM2.5 деңгейі 55%-ға өсіп, 2024 жылғы 15,1 мкг/м³-ден 23,4 мкг/м³-ге жеткен. Қазақстан 2021 жылдан бері бұл көрсеткішті біртіндеп төмендетіп келген еді.
Өнеркәсіптік қалалардағы жағдай
Елдегі ең күрделі жағдай ірі өнеркәсіптік қалаларда байқалады. Қарағандыда PM2.5 концентрациясы 2024 жылғы 104,8 мкг/м³-ден өткен жылы 72,6 мкг/м³-ге төмендегенімен, бұл әлі де өте жоғары деңгей. Алматы, Астана, Өскемен және Теміртауда да ауадағы ластаушы заттар мөлшері ДДҰ нормасынан бірнеше есе асып отыр.
Орталық Азия бойынша салыстыру
Орталық Азияда Қазақстаннан жоғары көрсеткіштер Өзбекстан мен Тәжікстанда тіркелді. Өзбекстанда PM2.5 концентрациясы 38,1 мкг/м³, Тәжікстанда 57,3 мкг/м³ болды. Түрікменстан бойынша дерек жарияланбаған.
Экономикалық шығын және ұсыныстар
Дүниежүзілік банк сарапшылары Орталық Азиядағы ауа ластануынан болатын экономикалық шығын өңірдің ЖІӨ-сінің 3-5%-ына жететінін айтады. Негізгі ластау көздері – көлік, көмір жағу және өнеркәсіптік шығарындылар.
Сарапшылар Алматы мен Астанада көмірмен жұмыс істейтін ЖЭО-ларды газға ауыстыруды, шығарындылар талаптарын күшейтуді, жеке секторды газға көшіруді және ауыр жүк көліктерінің транзитін қалаларды айналып өтетін бағыттарға бұруды ұсынады.