Қазақстан халықты әлеуметтік қорғаумен қамту бойынша Орталық Азия елдері арасында бірінші орында тұр. Халықаралық еңбек ұйымының деректері бойынша, бұл көрсеткіш 94,3%-ды құрайды. Сонымен қатар 2027 жылдан бастап елде кейбір жәрдемақыларды тағайындау тәртібі өзгереді – көмекті бөлу кезінде отбасылардың материалдық жағдайы ескерілетін болады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Айта кету керек, 2027 жылдан бастап Қазақстанда жекелеген әлеуметтік төлемдер отбасының қамтамасыз етілу деңгейін ескере отырып тағайындалатын болады. Ауқатты азаматтар кейбір жәрдемақыларға үміткер бола алмайды деп болжануда. Өзгерістердің басты мақсаты – мемлекеттік көмекті шынымен мұқтаж адамдарға бағыттау.
Қазақстан әлеуметтік қорғаумен қамту бойынша көрші елдерден озып тұр
Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) соңғы қолжетімді деректеріне сәйкес, Қазақстан халықты әлеуметтік қорғаумен қамту бойынша Орталық Азияның бес елінің ішінде бірінші орында.
Қазақстанда бұл көрсеткіш 94,3%-ды құрайды.
Салыстыру үшін Өзбекстанда ол 56%-ға, Қырғызстанда – 42,9%-ға, Түрікменстанда – 42,7%-ға, ал Тәжікстанда – 34,1%-ға жетеді.
Бұл ретте көрсеткіш ақшалай әлеуметтік төлемдерді алатын азаматтарды ғана емес, әлеуметтік сақтандыру жүйесіне жарна аударатындарды да қамтиды.
Осылайша, 94,3% деген сан әлеуметтік қорғау жүйесінің азаматтарды қаншалықты кең қамтитынын көрсетеді.
Тағы бір маңызды көрсеткіш – Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы (БҰҰДБ) есептейтін адам дамуының индексі.
БҰҰДБ деректеріне сәйкес, Қазақстан 193 ел мен аумақтың ішінде 0,837 индексімен 60-орында тұр.
Бұл Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. Оның үстіне, Қазақстан адам дамуының өте жоғары деңгейі бар мемлекеттер санатына кіретін аймақтағы жалғыз ел болып қала береді.
Индексті есептеу кезінде үш негізгі фактор ескеріледі: өмір сүру ұзақтығы, білім деңгейі және халықтың табысы.
Бұл деректер Қазақстанның аймақтағы басқа мемлекеттер аясындағы жағдайын көрсетеді. Сонымен қатар жоғары халықаралық көрсеткіштер әлеуметтік саладағы бар проблемаларды жоққа шығармайды. Сондықтан қол жеткізілген нәтижелерді сақтау және халықты қолдау жүйесін одан әрі дамыту міндеттердің бірі болып қала береді.
Халықаралық ұйымдар әлеуметтік төлемдердің қаншалықты адресті бөлінетініне ерекше назар аударады.
Дүниежүзілік банктің бағалауына сәйкес, Қазақстандағы адрестік әлеуметтік көмек (АӘК) алушылардың және олардың отбасы мүшелерінің 82,5%-ы елдегі ең төмен табысы бар 20% тұрғынның қатарына кіреді.
Бұл адрестік әлеуметтік көмек негізінен аз қамтылған азаматтарға түсетінін білдіреді.
Алайда 2027 жылға жоспарланған өзгерістер жәрдемақылардың кең ауқымын қамтиды. Оларды тағайындау кезінде отбасылардың материалдық жағдайын ескеру, ең алдымен қаржылық қиындықтарға тап болғандарды қолдау көзделеді.
Жаңа ережелерге көшу кезінде үш мәселе ерекше маңызға ие болады: отбасылар туралы деректердің дұрыстығы, өзгерістер туралы ақпараттың қолжетімділігі және шешімдерді қайта қарау мүмкіндігі.
Мұқтаждықты анықтау кезінде тек табыс пен мүлікті ғана емес, нақты өмірлік жағдайларды да ескеру маңызды.
Мысалы, бір табысқа отбасының қанша мүшесі күн көретінін, емделуге қаражаттың қанша бөлігі жұмсалатынын және тұрақты күтімді қажет ететін туыстардың бар-жоғын назарға алу қажет.
Тұрғын үй немесе көліктің болуы өздігінен отбасының күнделікті шығындарға жеткілікті қаражаты бар екенін білдірмейді.
Азаматтардың материалдық жағдайы туралы мәліметтерді уақтылы жаңарту да кем емес маңызды. Отбасының қаржылық жағдайы тез өзгеруі мүмкін, сондықтан ескірген ақпаратқа негізделген шешімдер оның нақты мұқтаждығын көрсетпеуі мүмкін.
Әрбір отбасы өзіне қандай өзгерістер қатысты болатынын, жәрдемақы тағайындау туралы шешім қандай деректердің негізінде қабылданатынын және қандай көмекке сенуге болатынын алдын ала түсінуі керек.
Бұл әлеуметтік төлемдерді ескере отырып, отбасылық бюджетті жоспарлап қойған азаматтар үшін ерекше маңызды. Алдын ала хабарлау оларға жаңа ережелер енгізілгеннен кейін табыстары қалай өзгеруі мүмкін екенін түсінуге мүмкіндік береді.
Материалдық жағдайды бағалау кезінде азаматтар тарапынан да, ақпараттық жүйелерде де қателер туындауы мүмкін.
Мысалы, мемлекеттік базаларда дұрыс емес мәліметтер болуы немесе отбасы қате түрде басқа қамтамасыз етілу санатына жатқызылуы мүмкін.
Мұндай жағдайларда азаматтардың артық қиындықсыз шешімді қайта қарауға қол жеткізу мүмкіндігі болуы керек. Қателерді түзету түрлі инстанцияларға ұзақ жүгінуге айналмауы маңызды.
Осылайша, халықаралық көрсеткіштер Қазақстан халқының әлеуметтік қорғаумен кең қамтылғанын және елдің адам дамуының индексі бойынша аймақтағы жоғары орнын куәландырады. Алдағы өзгерістер жекелеген жәрдемақыларды бөлуді одан әрі адресті етуге бағытталған.