Қазақстан Азиялық инфрақұрылымдық инвестициялар банкімен (АИИБ) келісім жасасып, қосымша $6 млрд қарыз тартуға мүмкіндік алды. Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин шетелден қарыз тарту ел экономикасы үшін қауіпті емес екенін түсіндірді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Курултайдағы брифинг
Курултайдағы брифинг барысында экономика министрінен Қазақстанның ірі жобаларды жүзеге асыру үшін шетелдік қарыздарға неге жиі жүгінетіні және болашақта шетелдік ұйымдар алдындағы мемлекеттік қарыз қалай өзгеретіні сұралды.
Министр экономика адамға немесе компанияға ұқсас, мемлекет те дамуда тек өз капиталына сүйене алмайтынын атап өтті. Даму жылдамырақ жүруі үшін қарыз қаражаты қажет. Сонымен қатар қарыз алу кезінде қатаң есептеулер жүргізіп, тәуекелдерден аулақ болу керек.
«Сондықтан мен қарыз тартуды, әсіресе халықаралық қаржы ұйымдарынан, орынды деп санаймын. Елдің дамуы әлдеқайда жылдам жүреді. 2026 жылғы 1 шілдедегі елдің берешегі – мемлекеттік қарыз 38,5 трлн теңгені құрайды. Бұл ЖІӨ-нің небәрі 20,9%-ы. Бізде мемлекеттік қаржыны басқару тұжырымдамасында белгіленген дәліздер – ЖІӨ-ге 32%. Біз қарызы төмен елдерге жатамыз. Біз қанша қарыз алатынымызды, қалай алатынымызды және кімнен алатынымызды өте мұқият қадағалаймыз. Қарыздың көп бөлігі – шамамен 75% – ішкі қарыз. Бізде Ұлттық қор сияқты жеткілікті үлкен капитал буферлері бар. Осы тұрғыдан азаматтар тыныш болуы мүмкін», – деді министр.
Қарыздар қалай қайтарылады
Министр экономика барлық шетелдік қарыздар олардың қалай қайтарылатынына негізделетінін қосты. Бұрын Азиялық банктен қарыздар үкіметтің тікелей қарыздары ретінде алынатын. Енді үкімет нақты жобаларға қарыздар бойынша тек мемлекеттік кепілдік беретін болады. Сонымен қатар жобалардың өздері осы қарыздарды өтеуі керек.
Мәселен, теміржол салу кезінде ол бойынша тасымалдау тарифтері қарызды және ол бойынша пайыздарды жабуы керек. Егер автомобиль жолы салынса, қарыз ол бойынша жүк және жеңіл көліктердің жүруі үшін тарифтерден өтеледі.
Министр жаңа қарыздар есебінен мемлекеттік қарыз өспейтініне сендірді, өйткені ЖІӨ өседі.
«Біз осы жылдың соңында шамамен $360–370 млрд жоспарлап отырмыз. Бұл да пропорция, онда бөлгіш ЖІӨ шамасы болып табылады, және қарыздың ЖІӨ-ге қатынасы біздің қаншалықты жылдам өсетінімізге байланысты болады. Ойланбай, есептемей, тиімсіз және ең бастысы, ашық емес қарыз алуға біздің ешқандай ниетіміз жоқ», – деп қосты министр.
АИИБ келісімінің шарттары
Бұған дейін Курултай отырысында Азиялық инфрақұрылымдық инвестициялар банкімен келісімді таныстыра отырып, министр оны ратификациялау тиімді қаржыландыру көлемін ұлғайтуға мүмкіндік беретінін атап өтті. Ол банктің икемді шарттарын атап өтті – өтеу мерзімі 35 жылға дейін, ал мөлшерлеме 1%-дан 1,5%-ға дейін өзгереді. Ол қарыз валютасына – доллар, йен, юань немесе еуроға байланысты.
«Ратификацияланғаннан кейінгі алғашқы бес жылда негіздемелік келісім ел экономикасына көлік, энергетика, денсаулық сақтау, жасыл қаржыландыру сияқты салаларға шамамен $6 млрд сомасына жеңілдікті шарттармен қосымша «ұзақ ақшаны» тартуға мүмкіндік береді», – деді Серік Жұманғарин.
Бұған дейін Қазақстан мемлекеттік қарыз бойынша таза пайыздық шығыстарға барлық мемлекеттік шығыстардың 11,1%-ын, яғни ел ЖІӨ-нің 3,8%-ын жұмсайтыны хабарланған болатын.