2025 жылы Ұлыбританияда 10 жасқа дейінгі балаларға арналған 2 189 кітаптың тек 47-сінде қара нәсілді басты кейіпкер болған. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 7,8%-ға азайған. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Inclusive Books for Children ұйымының зерттеуі бойынша, бұл көрсеткіш жалпы кітаптардың 2,1%-ын құрайды. Англия мен Уэльсте қара нәсілді балалар осы жас тобының шамамен 8,5%-ын құрайды.

Оңтүстік Азиялық басты кейіпкерлердің өкілдігі 14,3 пайыздық тармаққа төмендеп, 1,4%-ды құраған. Ал оңтүстік азиялық мұрасы бар балалар 10 жасқа дейінгі халықтың шамамен 12,4%-ын құрайды. Таяу Шығыс және Солтүстік Африка (MENA) мұрасының басты кейіпкерлері бар бар болғаны үш кітап жарық көрген, бұл өткен жылмен салыстырғанда 50%-ға аз. Бұл зерттелген кітаптардың 0,1%-ын құрайды, ал бұл топтың халықтағы үлесі 2,2%.

Сауаттылық қайырымдылық ұйымының зерттеуі көрсеткендей, тек 150 кітап – зерттелгендердің 6,9%-ы – азшылық этникалық, мүгедек немесе нейротүрлік басты кейіпкерлерді ұсынған. Олардың 37,3%-ын кейіпкерлерінің шығу тегіне сәйкес келмейтін авторлар немесе суретшілер жазған немесе безендірген.

Жазушы Шина Патель: «Балалар өздерін қоршаған әлемді және өз орнын анықтайтын жаста, оларға өздері өмір сүріп жатқан өмірді де, өмір сүрмейтін өмірді де көрсететін күлкілі, шабыттандыратын, шытырман оқиғалы кітаптарға қол жеткізу өте маңызды. Біз жақсырақ істеуіміз керек», – деді.

Баяндама нәрестелер мен балдырғандарға арналған кітаптарды, суретті кітаптарды және тоғыз жасқа дейінгі балаларға арналған көркем әдебиетті зерттеген. Онда суретті кітаптарда мүгедек кейіпкерлердің өкілдігі күрт төмендегені анықталған: 2025 жылы мүгедек басты кейіпкерлері бар кітаптар саны 60%-ға азайып, бар болғаны екі кітап қалған. Олардың ешқайсысы мүгедек автор жазбаған.

Сондай-ақ, зерттеу «кездейсоқ өкілдіктің» – басты кейіпкердің жеке басы оқиға желісін айқын анықтамайтын әңгімелердің – жетіспеушілігін атап өткен.

Ерте жастағы балаларға арналған кеңесші, жаттықтырушы және автор доктор Стелла Луис жеке басының өзі оқиға болып табылатын кітаптарға «тұрақты тәуелділікті» атап өтті. «Неге бала оңтүстік азиялық, мүгедек, нейротүрлік немесе қос тілді бола отырып, достық, шытырман оқиға, жоғалту немесе қуаныш туралы қарапайым әңгіменің кейіпкері бола алмайды?» – деді ол.

Баяндама 2025 жылы MENA басты кейіпкерлері бар үш кітаптың барлығы босқындар туралы әңгімелер екенін анықтаған. Зерттеу авторлары MENA мұрасы бар балаларға тақырыптар мен тәжірибелердің кең ауқымын қамтитын әңгімелер қажет деп санайды.

«Араб авторы ретінде 2025 жылы біздің аймақты бейнелейтін балалар көркем әдебиетінің саны алтыдан үшке дейін азайғанын көру ауыр», – деді Надин Каадан. Ол барлық үш кітаптың босқындар тәжірибесіне арналғаны аймақ туралы «біртұтас әңгімені» күшейтіп, оны «бай мәдениеттер мен мұраның орнына соғыс пен қоныс аудару арқылы» анықтау қаупін тудыратынын айтты.

Кейбір ілгерілеу белгілері де болды. Суретті кітаптарда нейротүрлік өкілдік 2024 жылғы үш кітаптан өткен жылы 13-ке дейін өсті. Нәрестелер мен балдырғандар санатында шеттетілген басты кейіпкерлері бар кітаптар саны 29,4%-ға өсті.

Балалар кітаптары жөніндегі кеңесші Джек Хоуп: «Балалардың оқудан ләззат алуы айтарлықтай төмендеген кезде, балалар кездесетін әңгімелердің олардың өмірін, жеке басын, тәжірибесін және эмоцияларын көрсетуі бұрынғыдан да маңызды. Бұл сандар жай статистика емес, үздіксіз өзгерістер мен жақсартуларға шақыру болуы керек», – деді.