Париж соты француздық TotalEnergies мұнай компаниясын өзінің мұнай және газ өнімдерінің шығарындыларына байланысты климаттық тәуекелдерді ашуға және оларды шешу жоспарларын ұсынуға міндеттеді. Бұл үкім үкіметтік емес ұйымдар мен Париж қаласының талап-арызы бойынша шығарылды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бейсенбі күнгі шешім климаттық дағдарысқа қарсы күресте Францияның 2017 жылғы корпоративтік қырағылық туралы заңын қолдануға тырысатын климаттық өзгеріс жөніндегі үкіметтік емес ұйымдар үшін ішінара жеңіс болып табылады. Алайда сот шетелдегі барлау және өндірісті шектеу немесе міндетті шығарындыларды азайту мақсаттарын белгілеу сияқты нақты шараларды тағайындаудан бас тартты.
Бұл іс ірі корпоративтік ластаушыларды нысанаға алған климаттық сот істерінің өсіп келе жатқан толқынындағы соңғысы болып табылады. Үкіметтік емес ұйымдар мен TotalEnergies Париж сотында экологиялық тәуекелдердің Францияның 2017 жылы қабылданған корпоративтік қырағылық туралы заңына жататындығы туралы дауласты.
Сот: «Климатқа байланысты тәуекелдер мен әсерлер, егер компания өз қызметі арқылы оларға ықпал етуі мүмкін болса, аналық компаниялар мен тапсырыс беруші компаниялар үшін қырағылық міндеті туралы заңның қолданыс аясына кіреді», - деп мәлімдеді.
Париж қаласы бұл шешімді «француз климаттық заңнамасы тарихындағы маңызды шешім» деп атады. Мэрдің орынбасары Элис Тимсит: «Бірінші рет судья климаттық тәуекелдердің ірі корпорациялардың қырағылық міндетіне жататынын мойындады және ешбір қазба отынының мультинационалды компаниясы бұл жауапкершіліктен жалтара алмайды», - деді.
Тимсит: «Қала бұл сот ісіне қосылды, өйткені біз климаттың өзгеруінің әсерін тығыз қоныстанған қалалық мегаполисте тікелей сезінудеміз», - деп қосты. Бұл Франция мен басқа да еуропалық елдер рекордтық ыстық толқыннан зардап шегіп жатқан кезде айтылды.
Талапкерлер TotalEnergies компаниясын соңғы пайдаланушылардан болатын жанама шығарындыларды есепке алудан бас тартты деп айыптады, олардың айтуынша, бұл 2024 жылы 342 миллион тонна CO2 эквивалентін құрады. Компания адвокаттары ақпандағы тыңдауларда заңның жаһандық жылынуды қамтымайтынын дәлелдеді. Бірақ TotalEnergies-ті сотқа берген төрт үкіметтік емес ұйым заңның экологиялық тәуекелдердің алдын алуға қатысты сілтемесі жергілікті ластануды да, климаттың өзгеруін де қамтиды деп мәлімдеді.
TotalEnergies заң тек компанияның өз операцияларына және оның мердігерлеріне қатысты, тұтынушылардың қызметіне емес деп дәлелдеді. Алайда сот компанияның қырағылық жоспары «толық емес» деп тауып, TotalEnergies-ке оны соңғы пайдаланушылардан болатын шығарындыларды (3-ауқым) қосу үшін өзгертуге алты ай берді.
Сот: «3-ауқымды парниктік газдар шығарындылары заң мағынасында топтың қызметінен туындайтын шығарындылардың қатарына кіреді, әсіресе мұнай мен газ өндіру мен пайдаланушылардың өнімдерді жағуы арасындағы тығыз байланысқа байланысты», - деді.
TotalEnergies өзін талапкерлер тарапынан «демонизациялау» құрбаны болды деп мәлімдеді. Оның адвокаттары компания өз операцияларын тоқтатса да, климаттың өзгеруі жалғасатынын, өйткені компания әлемдік өндірістің 2%-дан азын құрайтынын айтты.
Үкіметтік емес ұйымдар соттан француз энергетикалық тобының жаңа қазба отыны жобаларын тоқтатуды және 2030 жылға қарай мұнай өндірісін 37%-ға, газ өндірісін 25%-ға қысқартуды талап етті. Бірақ сот TotalEnergies-ке мұндай шараларды енгізуден бас тартты, заң судьяға «компанияның орнын басып», нақты әрекеттерді талап етуге мүмкіндік бермейді деп түсіндірді.
Компания талапкерлер ұсынған шараларды негізсіз және тиімсіз деп атады, өндірісті қысқарту немесе жобаларды тоқтату бәсекелестерге өндірісті ауыстыруға әкеледі деп дәлелдеді. Сирек жағдайда Париж прокуроры да азаматтық іске араласып, TotalEnergies-тің ұстанымын қолдады, компанияларға тым кең қорғау міндетін жүктеу жұмыс істемейді деп ескертті.
2020 жылы басталған іс белсенділер үшін аралық жеңістерге әкелді. 2024 жылы Париж апелляциялық соты істі жалғастыруға рұқсат берді, бірақ Нью-Йорк қаласын қоса алғанда, бірнеше жергілікті билік органдарының талаптарын қабылдамады. Тек Париж қаласы ғана талап қою құқығына ие болды.
Басқа ірі ластаушылар бүкіл әлемде сотқа тартылды. 2024 жылдың соңында Нидерланд апелляциялық соты Shell-ге шығарындыларды одан әрі азайтуды бұйырған шешімді жойды. Елдің Жоғарғы соты іс бойынша түпкілікті шешім шығаруы тиіс.
Грэнтэм климаттық өзгеріс және қоршаған орта институтының саясат жөніндегі қызметкері Джой Рейес: «Бұл маңызды шешім, Францияда компанияның толық климаттық әсерін оның заңды қырағылық міндетіне енгізген бірінші шешім. Сот климаттық тәуекелдер осы міндеттің бөлігі екенін, оларды шешу ерікті тәжірибе емес, заңды міндет екенін анықтады», - деді.
Сол институттың ғылыми қызметкері доктор Ноа Уокер-Кроуфорд: «Бұл үкім ғылыми консенсусқа негізделген, сот оны дауласуға болмайтын белгілі факт ретінде қарастырды. Шығарындылар планетаны жылытады, бұл жылыну адам құқықтарына қауіп төндіреді және қазба отынын өндірушілер оған үлес қосады. Шешімнің негізгі элементі жанудың сөзсіздігі болды. Сату үшін өндірілген мұнай мен газ жағылады және нәтижесінде пайда болатын шығарындылар оны өндірумен себепті байланысты», - деп түсіндірді.