1962 жылы Париж операсында балет көріп отырған Францияның мәдениет министрі Андре Мальро классикалық күмбезге көз салып, оны жаңарту қажет деп шешті. Сол кезде қасында отырған досы, суретші Марк Шагалды жаңа күмбез жасауға шақырды. Келесі екі жылда Шагал жасырын және тегін жұмыс істеп, 24 үлкен түрлі-түсті сына тәрізді кенептер жасады. Олар 19 ғасырдағы классикалық күмбездің үстіне орнатылды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Бүгін, Шагал қайтыс болғанына қырық жылдан астам уақыт өткенде, Леневе ұрпақтарының бірі түпнұсқа күмбезді ашып, қалпына келтіруді талап етіп, сот ісін бастамақшы. Арно Карайон үш жыл бойы бұл мәселені «сыпайы түрде сұрап» келе жатқанын, тіпті Франция президенті Эммануэль Макронға екі хат жазғанын айтады. Енді ол адвокат жалдап, сотқа жүгінуді жоспарлап отыр.

«Леневе күмбезі тарихи ескерткіш ретінде тіркелген, алайда ол 60 жылдан бері көрінбейді және оның қандай күйде екенін білмейміз», — дейді Карайон.

Жюль-Эжен Леневе Шарль Гарнье таңдаған суретші болатын. Ол Гарньенің досы әрі шығармашылық серіктесі еді. Леневе классикалық және аллегориялық туындыны тікелей күмбездің мыс тақталарына майлы бояумен салған. «Музалар және түн мен күндіздің сағаттары» деп аталатын бұл шығарма 1923 жылы тарихи мұра ретінде тіркеліп, Гарнье сарайының сәнді Екінші империя стиліне толық сай деп есептелген.

Леневе кейін Римдегі Француз академиясын басқарды, кейіннен Париж Пантеонында Жанна д'Арк туралы фрескалар топтамасын жасады, бірақ бүгінде оның есімі аз белгілі.

Мальро ескірген опера ғимаратына заманауи, өткір сипат бергісі келгені айтылады. Шагалдың 24 торт тілімі тәрізді кенептері орталық люстраның айналасына біріктіріліп, күмбездің 220 шаршы метр (2,368 шаршы фут) аумағын жапты. Туынды жеке түстерге бөлінген: қызыл, көк, жасыл, сары және ақ; онда бишілер, періштелер, музыканттар және композиторлардың есімдері бейнеленген.

Шагалдың жұмысы орнатылмай тұрып-ақ дәстүршілдер мен модернистер арасындағы дау-дамай басталып, Ла-Манштың арғы жағына да жетті. Лондондағы Британдық сәулетшілер корольдік институты мәдениет министріне хат жазып, түпнұсқа күмбезді жабу жоспарынан бас тартуды сұрады. «Бұл ғимараттың [опера] бірегей сипаты оның барлық элементтері: сәулет, кескіндеме, мүсін және мозаика үйлесімді жұмыс істеуіне негізделген», — деп жазды RIBA. Оның өтініші еленбеді.

Пале Гарнье 2027-2032 жылдар аралығында жаңарту үшін жабылады. Леневе достары қоғамының президенті Карайон Макронға хат жазып, қайта ашылғаннан кейін Леневе мен Шагал күмбездерін кезектестіріп көрсетуді, әрқайсысын он жылдан көрсетуді ұсынғанын айтты. Елисей сарайы тек президенттің бұл тақырыпқа «ерекше назар аударатынын» жазды.

«Бастапқыдан Шагал күмбезі алынбалы етіп жасалған. Оны ешқандай зақымсыз шешуге болады. Біз күмбездерді кезектестіру идеясын өте оң және перспективалы деп ойладық, бірақ Шагал күмбезіне қол тигізуге ешкімнің батылы жетпейтін сияқты», — деді Карайон.

2023-24 жылдары Помпиду орталығында өткен Шагал көрмесінде куратор Анн Монфор-Танги: «[Опера] күмбезі — Шагал: бұл оның өмірбаяны, Париж туралы көзқарасы. Ол сүйген барлық суретшілер, сондай-ақ ол ең маңызды деп санаған Париж ескерткіштері, мысалы, Эйфель мұнарасы бейнеленген... Бұл әсерлі, ағынды, дерлік кинематографиялық туынды. Күмбез — толыққанды өнер туындысы. Бұл Шагалдың оны қабылдаған елге сыйы; Франция мен Парижге деген құрмет», — деді.

Париж операсының директоры Александр Неф Le Monde газетіне: «Шагал күмбезі туралы дау 60 жылдан астам уақыт жалғасып келеді. Леневе күмбезі 1923 жылдан бері тарихи ескерткіш ретінде тіркелген, сондықтан оның мұралық құндылығы мойындалған. Оның [Леневенің] ұрпақтары оның естелігін қорғағысы келетіні заңды», — деді.