Жер тұрғындары жылдың басты астрономиялық оқиғасы — үлкен планеталар шеруін тамашалауға дайындалуда. Таң алдында аспанда бірнеше планетаны бірден көруге болады, ал қолайлы ауа райында бұл бақылауды Персеидтер метеор ағынының максимумымен ұштастыруға мүмкіндік туады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Астрономдардың есептеулері бойынша, тамыздағы теңестіруге Меркурий, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран және Нептун қатысады. Әр планета үшін бақылау жағдайлары әртүрлі болады.
Көзбен көруге болатын планеталар
Gismeteo мәліметінше, жай көзбен Юпитер, Марс және Сатурнды ең жақсы көруге болады. Бұл планеталар жоғары жарықтыққа ие және әдетте қалалық жарықтандыруда да айқын көрінеді.
Меркуриймен қиынырақ болады. Ол таң атқанға дейін шығыс көкжиектен төмен орналасады, сондықтан оны бақылау үшін үйлер, ағаштар және басқа кедергілерсіз ашық көкжиек қажет.
Уран мен Нептун одан да күрделі нысандар болады. Олардың жарқырауы оптикалық құралдарсыз сенімді бақылауға жеткіліксіз. Бұл планеталарды ажырату үшін мамандар кем дегенде қуатты бинокльді, ал жақсырақ шағын телескопты қолдануды ұсынады.
Қазақстанда бақылау жағдайлары
«Шерудің» бір бөлігін Қазақстанның бүкіл аумағында ашық аспанда бақылауға болады. Алайда алты планетаны бірден көру барлық жерде мүмкін емес.
Шығыстан оңтүстік-батысқа дейін кең шолуы бар орын қажет. Әсіресе шығыс көкжиектің ашық болуы маңызды: Меркурий мен Юпитер өте төмен орналасады және ғимараттардың, ағаштардың, төбелердің немесе тұман қабатының артында жасырынуы мүмкін.
Қазақстанның солтүстігінде ұзағырақ ымырт бақылауды қиындатады, ал елдің оңтүстігінде таң алдындағы аспан қараңғырақ болады, сондықтан әлсіз нысандарды табу оңайырақ.
Толық күн тұтылуы
Тағы бір маңызды астрономиялық оқиға — толық күн тұтылуы. Бұл Ай Жер мен Күннің арасынан өтіп, күн дискісін біраз уақытқа жауып тастағанда болады.
Толық фазаның жолағы Ресейдің солтүстік бөлігінің шағын учаскесінен, Гренландиядан, Исландиядан, Атлант мұхитынан, Испаниядан және Португалияның шеткі солтүстік-шығыс бөлігінен өтеді. Толық фазаның максималды ұзақтығы шамамен 2 минут 18 секундты құрайды.
Қазақстан аумағында 2026 жылғы 12 тамыздағы күн тұтылуы байқалмайды. Ел толық және жеке фазаның көріну аймағынан тыс орналасқан.
Күнге арнайы қорғаныссыз тікелей қарауға болмайды, тіпті Ай оның дискісінің үлкен бөлігін жауып тұрғанда да. Кәдімгі күннен қорғайтын көзілдірік, рентген пленкасы, күйе жағылған шыны және қараңғы пластик жарамайды. Камераны, бинокльді немесе телескопты да объективтің алдына орнатылған арнайы сүзгісіз Күнге бағыттауға болмайды. Оптикалық құралмен фокусталған жарық көзді бірден зақымдауы мүмкін.
12 тамыздағы тұтылу 126 саросқа жатады. Бұл серияның алдыңғы тұтылуы 2008 жылғы 1 тамызда болды, ал келесісі 2044 жылғы 23 тамызда өтеді. Бір саростың ұзақтығы шамамен 18 жыл 10-11 тәулікті құрайды.
Қазақстан аумағынан бақылауға қолжетімді келесі күн тұтылуы 2027 жылғы 2 тамызда күтіледі. Елде ол жеке болады. Қазақстан арқылы өтетін толық фаза жолағы бар келесі толық күн тұтылуы 2060 жылғы 30 сәуірде болады.
Персеидтер метеор ағыны
12-13 тамызға қараған түні астрономиялық оқиғаларды Персеидтер — ең танымал жыл сайынғы метеор ағындарының бірі жалғастырады.
Ол Жер 109P/Свифт-Туттль кометасы қалдырған шаң бөлшектерінен өткенде пайда болады. Атмосфераға шамамен 59 км/с жылдамдықпен ұшып кірген бөлшектер қызады және жарқын жарық іздерін қалдырады. Оларды күнделікті тілде «жауын жұлдыздар» деп атайды, бірақ олардың нағыз жұлдыздарға қатысы жоқ.
Ағынның атауы Персей шоқжұлдызымен байланысты. Метеорлардың траекториясын ойша кері жалғастырсақ, олар осы шоқжұлдыздың жанындағы аспан аймағынан тарайтын сияқты. Бұл нүктені радиант деп атайды.
Ағын шамамен 17 шілдеден 24 тамызға дейін белсенді. 2026 жылы негізгі есептік максимум 13 тамызда Қазақстан уақыты бойынша 7:00-ден 9:00-ге дейін күтіледі.
Персеидтердің максимумы айтарлықтай кең: жоғары белсенділік 12 тамыз кешінен 13 тамыз таңына дейін байқалуы мүмкін.
Қазақстанда бақылауды шамамен 12 тамызда 22-23 сағаттан бастауға болады, радиант жеткілікті жоғары көтерілгенде. Оны таңғы ымырт басталғанға дейін жалғастыруға болады.
Қазақстан уақыты бойынша 7:00-ден 9:00-ге дейінгі есептік максимум күндізгі уақытқа тура келеді. Сондықтан Қазақстанда Персеидтерді 12-13 тамызға қараған түні таң атқанға дейін бақылаған дұрыс.
Бұған дейін «Курсив» Жерге қауіпті астероид ұшып келе жатқанын жазған болатын.