Папуа таулары экватордан алыс емес, бірақ ғасырлар бойы «мәңгілік қармен» жабылған. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Әлемнің екінші үлкен аралында, Австралияның солтүстігінде орналасқан Индонезияның осы аймағындағы шыңдар ғалымдарға Жердің климаттық тарихы туралы сансыз мәлімет берді. Олар сонымен қатар көптеген папуастардың рухани әлемінің орталығы — бір белсендінің айтуынша, Мекке немесе Ватикан.
Бір ғасыр бұрын Судирман жотасының 300 км (190 миль) созылымында төрт негізгі шыңның барлығында қар мен тұрақты мұз болған. Қазір тек Пунчак Джая (Карстенс пирамидасы) айналасындағы шағын аумақтарда ғана қар қалды. Олар бір-екі жыл ішінде толығымен жоғалады деп күтілуде.
Шың айналасындағы мұздық жамылғысы 19 ғасырдағы шамамен 1 900 гектардан (4 700 акр) бүгінде шамамен 16 гектарға (40 акр) дейін қысқарды. Адам өмірінің ұзақтығында мұздықтар толығымен дерлік жойылды.
«Бұл жерде терең әділетсіздік бар», — дейді Чехиялық мұздық экологы Мари Шабацка, ол өткен наурызда Папуаның «мәңгілік қарын» зерттеген соңғы ғалымдардың қатарында болу үшін Пунчак Джаяға барған. Ол Папуадағы тропиктік мұздықтар мыңдаған шақырыммен басқа мұздық жүйелерінен бөлінгендіктен бірегей екенін айтады. Папуа — Анд пен Гималай аралығындағы «соңғы қалған тропиктік мұздың» отаны.
Пунчак Джая беткейлерінен алынған мұз керндері климат тарихының жазбасын сақтайды. Ғалымдар оларды аймақтағы атмосфералық жағдайлар туралы ақпарат алу және аралды қоршаған планетаның ең жылы мұхит сулары — тропиктік Тынық мұхит пен Батыс Тынық мұхит жылы бассейніндегі өзгерістерді түсіну үшін пайдалана алады. Бірақ бұл мұрағат ғалымдар оны толық зерттеуге үлгермей жатып жоғалып барады.
Шабацканың айтуынша, Папуа мұздықтарының шегінуі әлемдегі мұзға әсер ететін сол күштермен — адам қызметінен, соның ішінде көмір, мұнай және газ сияқты қазбалы отынды жағудан туындаған атмосфераның жылынуымен байланысты. Температура көтерілген сайын қату нүктесі таулардың биігіне жылжиды, сондықтан бұрын тұрақты қар жауған жерлерде де жауын-шашын қардың орнына жаңбыр түрінде түседі. Эль-Ниньо құбылыстары бұл процесті жеделдетуі мүмкін, ал бұлт жамылғысы, қар жаууы және тау топографиясы сияқты жергілікті факторлар оның қарқынына әсер етеді.
Папуа таулары экватордан небәрі 450 км (280 миль) оңтүстікте орналасқан, онда «тұрақты мұз тек өте биік биіктіктерде және климаттық жағдайлардың тар ауқымында өмір сүре алады», — дейді Шабацка. Ол температураның шамалы өсуі, қату нүктесінің жоғарылауы немесе қардан жаңбырға ауысу мұздықтың жалпы өмір сүруін анықтай алатынын қосады. Мұздықтардың шегінуі Жердің ұзақ уақыт бойы жылынып келе жатқанының дәлелі — және олардың жоғалуы «биологиялық мекенді де, мәдени маңызды ландшафттың бір бөлігін де жояды».
Кемінде бес жергілікті халық тобы ұрпақтар бойы Пунчак Джаямен күшті рухани байланыста болды. Мони халқы оны Мбаинггела деп атайды және ата-бабалары тауды қорғайды деп сенеді. Амунгме халқы үшін бұл жота Немангкави немесе «Ақ жебе» ретінде белгілі.
«Ата-аналар мен ата-әжелер балаларының жүрегі Ақ жебе сияқты болсын, дұрыс жолдан таймасын деп дұға етті», — дейді жас амунгме әйелі Эльфрида Наткиме. «Ол адалдықты, тазалықты және моральдық тұтастықты бейнелейді». Дәстүрлі амунгме сенімдері бойынша Немангкави адамдардың қалай өмір сүруі керектігін бейнелейді.
Амунгме экологиялық белсендісі Адольфина Куме шыңның өз халқы үшін қаншалықты маңызды екенін және мұз еріген сайын дәстүрлер мен мәдени негіздердің бұзылу қаупін атап өтеді. «Мұсылмандар Мекке жойылса қалай сезінер еді? Католиктер Рим немесе Ватикан жойылса қалай сезінер еді?» — дейді ол. «Амунгме халқы үшін Немангкави жойылғанда дәл солай сезіледі».
Көптеген жергілікті папуастар үшін мұздықтың жоғалуы оқшауланған оқиға емес. 20 ғасырда мыс пен алтынның мол кен орындарының ашылуы аймақты өзгертті, ал өндіруші өнеркәсіптік жобалардың дамуы ландшафттың бір бөлігін қайта қалыптастырды. Тұтас тау беткейлері қазылып, жолдар, өнеркәсіптік инфрақұрылым және елді мекендер айналадағы аңғарларды өзгертті.