Отарлау кезіндегі жер пайдаланудың түбегейлі өзгерістері оңтүстік-шығыс Австралияны климаттық факторлардан туындаған бұта өрттеріне осал ететін «апатты өрт циклін» тудырды, дейді сарапшылар. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Зерттеушілер тобы Гунайкурнай жер және сулар абориген корпорациясымен (Gunaikurnai Land and Waters Aboriginal Corporation) бірлесіп, Виктория штатындағы Гиппсленд өңіріндегі Кроджинголонг ұлттық паркінде орналасқан Пургагула көлінің айналасындағы 1000 жылдық өсімдік жамылғысы мен өрт тарихын қайта жаңғыртты. Бұл корпорация дәстүрлі иелердің мүддесін білдіреді.

Олар бір метрлік шөгінді кернінде уақыт өте жиналған тозаң мен көмір бөлшектерін талдап, ландшафттағы тарихи өзгерістерді, сондай-ақ ауа райы, эвкалипт жамылғысы мен өрт жиілігі мен қарқындылығы арасындағы өзара байланысты анықтады.

Nature журналында жарияланған нәтижелер отарлаудан кейін ашық орманды алқаптардың тығыз орманға айналуы қарқындырақ өрттерге әкелгенін көрсетті. Бұл өзгерістер мәдени өрт жағу тәжірибесінің жоғалуымен және дәстүрлі иелер — гунайкурнай халқының жерден кетуімен үйлеседі.

Мельбурн университетінің профессоры, зерттеудің бас авторы Майкл-Шон Флетчер отарлауға дейін «бұл қамқорлыққа алынған және басқарылатын ландшафт болғанын» айтты.

«Гунайкурнай халқы өз жерінен кетірілді, содан кейін ландшафттағы ағаштар мен бұталардың мөлшері өзгергенін көресіз, бұл өз кезегінде өрттердің көбеюіне әкеледі», — деді ол. «Климаттың өзгеруінен бір ғасырдан астам уақыт бұрын болған жер пайдаланудың өзгеруі бұталардың көбеюіне, өрттердің ыстық болуына жол ашты. Бұл ыстық өрттер эвкалипттердің өсуін тудырады. Ал эвкалипттер көбейіп, одан әрі өртті күшейтеді».

Флетчердің айтуынша, зерттеу мәдени өрт жағудың құндылығына және байырғы білімді заманауи өртті басқару стратегияларына біріктірудің маңыздылығына ғылыми дәлел бола алады.

Мәдени өрт жағу — бірінші ұлттардың қауіпсіз және өнімді ландшафтты сақтау үшін төмен температуралы отты пайдалану тәсілі. Бұл тәжірибелер бүгінгі күні Австралияның кейбір бөліктерінде әлі де қолданылады және қауіпті азайту үшін мемлекеттік органдар жүргізетін негізгі жоспарлы өрт жағу тәжірибесінен өзгеше, «қажет уақытта, қажет жерде» деген жауапты көзқарасқа негізделген.

«Бұл апатты өрт мәселесін бақылауға ала бастайтын жаңа болашақ туралы әңгімеге жол ашады деп үміттенемін», — деді Флетчер.

Тасмания университетіндегі өрт зерттеушісі, мақаланың авторы болып табылмайтын профессор Дэвид Боуман бұл зерттеуді маңызды деп атап, ол байырғы өртті басқарудың жоғалуынан туындаған ландшафт өзгерістерінің мұрасы туралы «өсіп келе жатқан түсінікке» үлес қосатынын айтты.

«Басқа факторлар да бұл өзгерістерді күшейтті, мысалы, жергілікті емес жануарлардың, кейбір жағдайларда жергілікті емес өсімдіктердің енгізілуі. Бұл өте күрделі экологиялық процестер, бірақ дәстүрлі өртті басқаруды алып тастау өте маңызды оқиға болды», — деді ол.

Оның айтуынша, ұзақ мерзімді жазбалар өрт режимдеріндегі тарихи өзгерістерді және олардың климаттық факторларға қалай жауап беретінін түсіну үшін «өте маңызды». «Өрт туралы ғылымдағы үлкен сұрақтардың бірі — болып жатқан нәрселер қаншалықты ауытқыған немесе бұрын-соңды болмаған?»

Боуман бұл зерттеуді «құбырды ашатын құрал» деп сипаттады. «Өрт дағдарысы ушығып бара жатқанда, ландшафттарымызды басқару туралы шынымен жүргізуіміз керек әңгімені ашады деп шын жүректен үміттенемін».