Индонезия соңғы онжылдықтағы ең ауыр орман өрттері маусымымен күресіп жатқанда, улы түтін аймақтағы миллиондаған тұрғынды тұншықтырып отыр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Калимантан мен Суматра аралдарының ауасы қауіпті деңгейде ластанып, қорқынышты қоңырқай түске боялды. Түтін — ол да «haze» деп аталады — Индонезия шекарасынан асып, көрші елдерге де жетіп, қоғамдық денсаулыққа алаңдаушылық туғызды. Ол Сингапурдің көкжиегін жасырып, Малайзияда кейбір мектептердің жабылуына мәжбүр етті.
Енді егін алқаптарын өртеген компанияларға, сондай-ақ оларды тоқтата алмаған билікке деген ашу-ыза күшейіп келеді.
Жыл сайынғы құрғақ маусымдағы орман өрттері биыл әсіресе қарқынды болды, себебі Эль-Ниньо құбылысы ерекше күшті болды — бұл әлемдегі ауа райы үлгілерін өзгертетін табиғи климаттық құбылыс.
Тәуелсіз орман мониторингі платформасы Nusantara Atlas мәліметінше, Индонезияда 1 043 377 өрт ошағы тіркеліп, барлығы 900 000 гектар жер өртенген.
Индонезия ормандары мен шымтезек батпақтарындағы бұл өрттердің көбісі жаңа егін егу үшін қоректік заттарға бай топырақ жасау мақсатында өсімдіктерді өртеу — «slash and burn» әдісінен туындайды. Бұл дәстүрлі түрде индонезиялық фермерлер қолданатын ауылшаруашылық әдісі. Алайда бүгінде бұл өрттердің көбісі коммерциялық егіншілікпен байланысты, әлдеқайда ауқымды және бақылауға келмейді. Активистер мен үкіметтік тергеулер кейбір компанияларды үлкен алқаптарды арзан жолмен тазарту үшін өртті пайдаланды деп бірнеше рет айыптады.
Индонезияда өртеу арқылы егіншілік заңсыз болғанымен, тыйымды орындау қиын болып келді. Биылғы тұрақты түтін индонезиялық билікті кінәлілерді жазалау шараларын күшейтуге мәжбүр етті.
Индонезия президенті Прабово Субианто өртеу арқылы егіншілікке қарсы қатаң санкциялар қолдануға шақырып, бұл әдісті «экологиялық терроризм» деп атады.
Өткен айда индонезиялық билік орман өрттеріне байланысты 26 компанияның жұмыс лицензиясын тоқтатқанын және басқаларына тергеу жүргізіп жатқанын хабарлады. Қылмыстық элементтері бар істер сотқа жіберілетінін шенеуніктер уәде етті.
Алайда түтін мәселесінде тек индонезиялық компаниялар ғана дау-дамайға тартылған жоқ.
Greenpeace осы айда жариялаған есебінде Индонезиядағы орман өрттері жүріп жатқан жер телімдерімен байланысты Сингапур мен Малайзияда орналасқан бизнестерді анықтады. Оған Сингапурде орналасқан пальма майы компаниясы First Resources кіреді. Greenpeace мәліметінше, тамыз бен қыркүйек аралығында оның екі индонезиялық еншілес кәсіпорны басқаратын жерлерде 30-дан астам түтін көзі тіркелген.
First Resources BBC-ге берген мәлімдемесінде «барлық егу қызметінде қатаң нөлдік өртеу саясатын» ұстанатынын және «барлық операцияларында өрттің алдын алу, мониторинг және өрт сөндіру шараларын жүзеге асыратынын» мәлімдеді.
Greenpeace сондай-ақ малайзиялық плантация тобы Kuala Lumpur Kepong-ты атады, оның еншілес кәсіпорны PT Menteng Jaya Sawit Perdana Индонезиядағы 19 түтін көзі тіркелген жерді басқарған. Kuala Lumpur Kepong мәлімдемесінде өрттердің «көпшілігі» өз концессия аумағынан тыс жерден шыққанын және барлығы сөндірілгенін айтты. «Біз өз операцияларымызда жер дайындау немесе кез келген басқа мақсат үшін ашық өртеуді қолдамаймыз және рұқсат етпейміз», — делінген оның мәлімдемесінде.
Үкіметтердің кінәлі компанияларды жазалауда қаншалықты тиімді бола алатыны әзірге белгісіз. 2014 жылы Сингапур Трансшекаралық түтін ластануы туралы заң қабылдап, үкіметке түтінге үлес қосқан жергілікті және шетелдік фирмаларға қарсы шара қолдануға мүмкіндік берді. Келесі жылы Сингапур түтіннің қатты ұстамасына тап болғанда, билік жаңа заң бойынша қудалау мақсатында өртеу арқылы жер тазартқан деп күдіктелген бірнеше индонезиялық компанияға шақырту жіберді. Бірақ бұл Джакартаның қатты наразылығын туғызды, ол бұл қадам екіжақты қатынастарға зиян келтірді деді. Индонезия ынтымақтасудан бас тартқандықтан, Сингапур билігі күдікті компаниялар туралы ақпарат ала алмағанын мәлімдеді.
Сондай-ақ 2015 жылы Индонезияның сол кездегі вице-президенті Юсуф Калла «11 ай бойы олар Индонезиядан жақсы ауамен тыныстады және бізге ешқашан алғыс айтпады... олар түтіннен бір ай зардап шегіп, ренжіді» деп сингапурлықтарды ашуландырды.
Ұқсас шиеленіс өткен демалыс күндері тағы да бет көрсетті: Индонезияның үкіметтік коммуникация агенттігін басқаратын Сяхганда Наингголан өрттердің адам бақылауынан тыс екенін айтып, көршілес Сингапур мен Малайзиядағы оттегі «біздің ормандарымыздан да келеді» деп қосты. «Түтін жоқ кезде біз оттегі жібереміз», — деді ол әлеуметтік желілерде кең тараған бейнежазбада, бұл малайзиялықтар мен сингапурлықтардың сыны мен келекесін тудырды.