Украинаның үшінші үлкен қаласы Одессада орыс тіліндегі өнерге тыйым салу туралы даулы ұсыныс апта ішінде қаралады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Қара теңіз жағалауындағы Одесса қалалық кеңесінің депутаттары қарастырып жатқан ұсыныс ұлттық заңнамада орыс тіліне қатысты қабылданған шектеулерді кеңейтуге бағытталған. Бұл әсіресе маңызды, себебі Одесса халқының басым көпшілігі орыс тілді, алайда тыйым тек қоғамдық орындарға қатысты болады, ал күнделікті тұрмыста орыс тілін қолдануға әсер етпейді.

Украинаның миллиондаған азаматтары үшін орыс тілі ана тілі болып табылады, оның ішінде Ресеймен соғыста елді қорғап жатқан әскерлердің көпшілігі де бар. Алайда украин тілі — мемлекеттік тіл және халықтың көпшілігі сөйлейтін тіл. Кейбіреулер орыс тілін Ресей ықпалының құралы деп санайды.

Одессадағы ұсыныс, орыс тіліндегі музыка мен әдебиетке, көшелерде, саябақтарда, мемлекеттік мекемелерде және мемлекеттік өнер және ойын-сауық орындарында толық тыйым салуды талап етеді. Сондай-ақ жеке меншік орындарда да тыйым салу ұсынылады. Бұл қалада орыс тілді жазушылар мен музыканттар әйгілі болғандықтан, ұсыныс қызу пікірталас тудырды.

Ұсыныс қоғамдық орындарда бұрынғы Кеңес Одағына кеңінен танымал ескі одесса әндерін орындауға тыйым салуды қамтиды. Барлық орыс тіліндегі кітаптар қоғамдық кітапханалардың көрмелерінен алынып тасталуы керек. Қазіргі уақытта оларды көрсетуге рұқсат етілген, бірақ көрнекті орынға қойылмауы тиіс.

Одессаның заңгері Артем Карташов: «Орыс тілі — Ресейдің қаруы, біз оны түзетуге тырысуымыз керек», — дейді. Ол жергілікті билікке қаланы орыс тарихи мұрасынан «отарсыздандыру» бағдарламасы бойынша кеңес береді. «Орыс тілді музыка және басқа да нәрселер арқылы орыстар украиндық бірегейлікті бұзуға тырысады, әсіресе жастарға әсер етеді, өйткені олар орыс тілді ортада өседі».

Ал Одессаның танымал комедия актері Борис Барский: «Орыс тілі — Путиннің тілі емес, Достоевский мен Булгаков сияқты жазушылардың тілі. Украинаны терең сүйетін, бірақ басқа тілде сөйлейтін адамдарды бір-біріне қарсы қоюдан кім пайда көреді? Бұдан тек Путин пайда көреді», — дейді.

Ресей президенті Владимир Путин өзінің Украинаға басып кіруін ақтау үшін Украинадағы орыс тілді азшылықтың құқықтарының бұзылуы туралы жалған мәлімдемелерді жиі айтады.

Орыс және украин тілдері жақын туыстас, бірақ көп жағынан ерекшеленеді. Украинада көптеген адамдар екеуінің қоспасы — суржик деп аталатын тілде сөйлейді.

Орыс тілі президент Владимир Зеленскийдің ана тілі болып табылады, ол оны сайлау науқаны кезінде жиі қолданған, бірақ содан бері қоғамдық орындарда тек украин тілінде сөйлейді.

Алайда 2019 жылғы заң білім беру, мемлекеттік қызметтер және тұтынушыларға қызмет көрсету сияқты көптеген қоғамдық және кәсіби салаларда украин тілін қолдануды талап етеді. Даяшылар, сатушылар мен дәрігерлер сияқты қоғамдық қызметкерлер алдымен тұтынушыларға украин тілінде жүгінуі керек, бірақ кейін клиент қаласа, орыс тіліне ауыса алады.

Барский басқаратын Одессадағы «Маска» театры заңнаманы бұзғаны үшін айыппұлға тартылған, оның ішінде жарнамалық материалдарда орыс тілін қолданғаны үшін. Кейінгі тексеруде кофе сөзінің орысша жазылған кафе белгісі сияқты қосымша бұзушылықтар анықталды. «Бұл Оруэлл мен Кафкаға да ұқсамайды, бұл жай ғана ақылсыздық», — дейді ол.

Барский жеке театр болғандықтан, орыс тілінде өнер көрсетуді жалғастыра алады.

Жаңа тіл ұсынысы — астана Киев пен басқа да кейбір қалаларда қолданылып жүргенге ұқсас — жеке меншік орындарға, соның ішінде дүкендер мен кафелерге тыйым салуды міндеттемейді, бірақ ұсынады.

Одессаның мемлекеттік тіл жөніндегі уәкілі Анна Неруш, ол ережелерді бұзушылықтарды тексеру үшін үй-жайларды тексереді, егер ұсыныс қабылданса, бұл олардың орындауына қысым жасайды деп санайды. «Барлық бизнес жергілікті билікпен қандай да бір түрде өзара әрекеттеседі. Олар үй-жайларды жалға алады, жарнамаға рұқсат қажет және т.б. Сондықтан көптеген субъектілер үшін қалалық кеңестің шешімін орындау маңызды, тіпті ол орындамағаны үшін санкцияларды қарастырмаса да», — деді ол BBC-ге.

Украина бойынша Ресей азаматтарының әндерін қоғамдық орындарда ойнатуға тыйым салынған, соғысты ашық айыптаған кейбір әртістерге ерекшелік жасалған. Алайда украиндықтар құрастырған немесе орындаған орыс тілді әндерге әлі рұқсат етілген. Ұсыныстар бойынша оларға да қоғамдық орындарда тыйым салынады.