Нью-Йорк мэрі Зоһран Мамдани Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхуды қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясына келетін болса, оны тұтқындау мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Мамданидің сенбі күнгі New York Times подкасты The Interview бағдарламасында айтқан пікірлері оның өткен жылғы сайлауалды науқан кезінде айтқан сөздерімен үндес. «Мен премьер-министр Нетаньяху Гаагаға тиесілі деп есептеймін», – деді Мамдани. Гаагада Халықаралық қылмыстық сот (ХҚС) орналасқан, ол 2024 жылдың қарашасында Нетаньяхуға Газадағы соғыс қылмыстары үшін тұтқындау ордерін шығарған болатын. «Ол – соғыс қылмыскері, оны Халықаралық қылмыстық сот айыптады. Көптеген адам оның әрекеттерінің салдарынан осы пікірді ұстанады», – деді ол.
Мамдани өзіне бағынышты Нью-Йорк полиция департаментіне (NYPD) шетелдік көшбасшыны, мысалы Нетаньяхуды, тұтқындауға бұйрық беруге заңды құқығы бар-жоғы белгісіз екенін айтты. Алайда ол қаланың заң департаментімен бұл мәселе бойынша «белсенді келіссөздер» жүргізіп жатқанын жеткізді. «Заң маған Нью-Йорк қаласында не істеуге рұқсат етсе, соны істейміз. Бірақ біз өз заңдарымызды жазып шықпаймыз», – деп қосты ол.
ХҚС Нетаньяху мен басқа израильдік көшбасшыларға қатысты тұтқындау ордерінде оларды Газадағы соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстарда, соның ішінде «соғыс әдісі ретінде аштыққа ұшырату, кісі өлтіру, қудалау және басқа да адамгершілікке жатпайтын әрекеттерде» айыптады.
Мамдани өзінің сайлауалды науқаны кезінде Израильдің Газадағы әскери әрекеттерін геноцид деп сипаттап, Нетаньяхуды соғыс қылмыскері деп атаған. Ол 2023 жылдың 7 қазанындағы Хамастың Израильге шабуылын «қорқынышты соғыс қылмысы» деп бағалады. New York Times сол кездегі заңгерлердің пікірінше, Нетаньяхуды тұтқындау «практикалық тұрғыдан мүмкін емес» және Мамданиді АҚШ федералды үкіметімен тікелей қақтығысқа әкелуі мүмкін деп жазды.
АҚШ ХҚС-қа мүше емес және оның юрисдикциясын мойындамайды. 2025 жылдың ақпанында президент Дональд Трамп сотқа қарсы экономикалық санкциялар енгізіп, оның АҚШ пен Израильге қатысты юрисдикциясы жоқ екенін айтты. Трамптың мемлекеттік хатшысы Марко Рубио сотты «жоюға» уәде беріп, оны «біздің елімізге қарсы соғыс жүргізуде» айыптады.
Нетаньяху, қазан айында өтетін қиын сайлауалды науқанға дайындалып жатқан, Мамданидің тұтқындау қауіптерін елемей, оған алаңдамайтынын айтты. Ол сондай-ақ Мамданиді Хамасты қолдайды деп айыптады, бірақ мэр бұл айыптауды жоққа шығарды. «Ол террор актерлерімен бірге», – деді Нетаньяху WABC-ге берген сұхбатында. «Мәселе мынада, ол яһудилер мен Израильді жек көретіндердің ақыры Американы да жек көретінін түсінбейді және оған мән бермейді».
Израильдің БҰҰ-дағы елшісі Дэнни Данон Мамданиді – Нью-Йорктің тұңғыш мұсылман мэрін – қаладағы антисемитизмнің өсуіне қарсы тұра алмады деп айыптады. Мамдани бұл айыптауларға өшпенділік қылмыстарына қарсы күрес жөніндегі кеңсені қаржыландыруды арттырғанын айтып жауап берді. «Израиль премьер-министрі Нетаньяху Нью-Йоркке келіп, БҰҰ Бас Ассамблеясында сөз сөйлеп, Израильдің ақиқатын және өз азаматтарын қорғауға деген мызғымас құқығын айтады», – деді Данон.
Трамптың БҰҰ-дағы елшісі Майк Уолтц Мамданидің қауіп-қатерін «таза саяси театр» деп атап, АҚШ ХҚС-қа мүше емес екенін еске салды. БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің көшбасшылары қыркүйекте Нью-Йоркке жылдық сессияға келеді деп күтілуде. Нетаньяху бұрынғы жылдары бұл іс-шараға жиі қатысқан.
«Біз Биньямин Нетаньяхуға жеке баға беріп жатқан жоқпыз. Біз Халықаралық қылмыстық сот және оның осы премьер-министрді тұтқындау туралы ордері туралы айтып отырмыз. Менің ойымша, бұл айыптың салмағын айту маңызды. Нью-Йорк қаласының мэрі ретінде мен Нью-Йорк заңдарын ұстанамын», – деді Мамдани.
Мамданидің бұл пікірлері оның Израильге қатысты ұстанымы Демократиялық партия ішінде маргиналды болудан қалған кезде айтылды. АҚШ Өкілдер палатасының демократтарының жартысына жуығы сәрсенбіде Израильге 3,3 миллиард доллар әскери көмекті тоқтату туралы дауыс берді. Бұл шара қабылданбаса да, Израильге шартсыз қолдаудың әлсірегенін көрсетті. Бұл өзгеріс қоғамдық пікір сауалнамаларында да көрініс тапты. Мамдани Газадағы соғыс бүкіл елдегі сайлаушыларды ынталандырып жатқанын айтты, соның ішінде оның қолдаған кандидаттары маусым айында Нью-Йорктегі сайлауда жеңіске жетті. «Газа мен Палестинаға қатысты біздің еліміздің саясатынан да банкрот саясатты табу қиын», – деді ол.