Нигерияның Замфара штатындағы ауылға жасалған соңғы шабуылды сипаттаған Фатима: «Егер бөлмеге жүгіріп кірсең, олар бөлмені өртеп жібереді. Егер сыртқа шығып жүгіре бастасаң, атып тастайды», — дейді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Қарулы адамдар түнгі сағат 02:00-де шабуылдап, тұрғындарды қоршау үшін топтарға бөлінген: біреуі ауыл кіре берісінде, біреуі орталықта, біреуі артқы жағында тұрған.
«Олар еш ойланбастан оқ жаудырды, кез келген адамға атып, алапат тудырды», — дейді 55 жастағы Фатима BBC World Service-ке берген сұхбатында.
Бұл — негізінен мұсылман қауымында адамдарды тұтқынға алып, құн төлету қорқынышымен өмір сүретін ауылдарға жасалған көптеген шабуылдардың бірі.
Фатима рейдтердің қалай өтетінін түсіндіреді: «100 мотоцикл болуы мүмкін, әрқайсысында үш адам отырады».
Фатиманың айтуынша, маусым айында Биа Буки ауылында 70-ке жуық адам, оның ішінде балалар да қаза тапқан. Ол шабуылшылардың қашқан тұрғындарды да нысанаға алғанын, балалардың арықтарға құлап жарақат алғанын айтады. Қаза тапқандардың арасында оның күйеуі мен оның алты бауыры болған.
Фатима — БҰҰ мәліметі бойынша елдің солтүстік-батысындағы үйлерін тастап кеткен 800 мың нигериялықтың бірі. Адамдардың үйлерін тастап кетуінің басты себептерінің бірі — зорлық-зомбылық.
Кейбір шабуылдарды исламшыл әскерилендірілген топтар жасайды, бірақ бұл аймақтағы шабуылдардың көпшілігін жергілікті «бандиттер» деп атайтын бандылар жасайды. Олар көбінесе мотоциклмен жүреді, тез шабуыл жасап, қауіпсіздік күштері келгенге дейін қашып үлгереді.
Мыңдаған адам үкімет қолдайтын жасақтарға қосылып, күресуде. BBC сұхбаттасқан жасақ мүшесі олардың тобы көптеген бандитті өлтіргенін айтты.
Бірақ бандылар шабуылдарын жалғастыруда, зорлық-зомбылық пен ұрлау оқиғалары оңтүстікке қарай таралуда.
Фатима бандиттер үйіне шабуыл жасағанда, ол басқа ауыл тұрғындарымен бірге жақын маңдағы орманға қашқанын айтады: «Орман біздің панамызға айналды. Біз балаларымызбен жүгірдік, егер балаңды таба алмасаң, көршіңнің баласын аласың».
Ол адамдар орманда ұйықтап, содан кейін штат астанасы Гусауға көшкенін айтады: «Онда біз аздап тыныштық таптық».
Фатима қазір Гусаудағы бейресми лагерьде 9 бен 30 жас аралығындағы жеті баласымен тұрады.
Лагерьде ондаған әйел шаң басқан жерде топтасып отыр, көбі ашық түсті хижаб киген. Фатиманың айтуынша, мұнда 1000-нан астам адам бар.
Жағдай ауыр: «басыңды қоятын орын да жоқ». Азық-түлік тапшы, көмек тұрақсыз келеді.
Фатима «жақсы самариялықтар» күріш немесе картоп әкелген екі жағдайды сипаттайды. Балалар отын жинауға жіберіледі, оны сатып, отбасы азық-түлік алады, бірақ 22 бала бандиттердің қолына түскен, дейді ол.
Жақын маңдағы ғимаратқа нұсқап, Фатима: «Онда 100 немесе одан да көп әйел табасыз... мүмкін екеу-үшеуі ғана таңғы ас ішкен шығар».
«Біз бейбіт өмір сүргенде, өз байлығымыз болды, енді жағдай өзгерді, біз қайыршыға айналдық».
Оның көзіне жас толып, бірнеше минут жылайды.
Ауылынан 25 шақырым жерде болса да, Фатима қашып құтылған қауіп жоғалған жоқ.
Лагерьге алғаш келгенде, түнде оқ дыбыстары оны ұйықтатпайтын. Қазір тынышталған, дейді ол, әскер мен үкімет жасақтарының патрульдеріне рахмет, бірақ атмосфера әлі де шиеленісті.
Бандиттер негізінен фулани этникалық тобынан шыққан, дәстүрлі түрде мал өсірумен айналысатын адамдар. Олардың кейбірі мал саудасын ұрлау мен құн төлетуге ауыстырған, бұл тезірек және оңай ақша табу жолы саналады.
Олар қалалар мен ауылдарға шабуыл жасайды немесе жолаушыларды торуылдап, құн төлету үшін адамдарды ұрлайды, қалағанын ұрлайды, кейде қарсылық көрсеткендерді өлтіреді. Сондай-ақ олар қауымдастықтарды қорғау ақысын төлеуге мәжбүрлейді, фермерлерге үлкен қаражат төлемейінше егістікке кіруге рұқсат бермейді.
Шабуылдар қазір бұрынғыдан да жиі. Нигерияның солтүстік-батысындағы бандиттер орталығында халықаралық қақтығыстарды бақылау тобы Acled тіркеген оқиғалар саны биылғы жылдың бірінші жартысында өткен жылмен салыстырғанда 78%-ға өсті.
Нигерияның Ұлттық адам құқықтары комиссиясының деректері ел бойынша ұрлау жағдайларының осы кезеңде екі есе өскенін көрсетеді.
«Good Governance Africa» зерттеу және адвокациялық коммерциялық емес ұйымының сарапшысы Малик Сэмюэл: «Қазіргі уақытта Солтүстік Нигерияда жаппай ұрлаудың қандай да бір түрін бастан кешірмейтін аймақ жоқ», — дейді.