Непалдағы апатты су тасқынынан кейін 5000-нан астам адам із-түзсіз жоғалып, отбасылар заңдық тұйыққа тірелді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Катмандудағы Багмати өзенінің жағасындағы Пашупатинатх ғибадатханасында Мадан Лал Лават басқа отбасылармен бірге өткен айда Қытай-Непал шекарасындағы су тасқынында қаза тапқан жақындарын еске алды. Индуизм дәстүрі бойынша, мәйіт табылмаған жағдайда, қасиетті «куша» шөбінен символдық мүсін жасалып, туыстарға соңғы рәсімдерді орындауға мүмкіндік береді.

Лаваттың бес туысы — оның ағасы да бар — су тасқынының астында қалып, әлі із-түзсіз жоғалған. Лават өзінің Бетравати ауылының сыртында автобус айдап жүргендіктен аман қалған. Аман қалғандардан Лават естіген соңғы хабар: ағасы Мангал адамдарды үйлерінен кетуге ескерту үшін үйме-үй жүріп, қаза тапқан.

«Мен қалай бастарымды білмеймін. Полиция әлі мәйіттерді іздеп жатқанын айтады, бірақ олардың табылатынына сенімді емеспін», — дейді Лават. Алайда заңды түрде олардың тағдыры әлдеқайда күрделі. Непалда хабар-ошарсыз кеткен адам 12 жылдан кейін ғана өлді деп есептеледі.

Непал Азаматтық кодексінің 40-бабы кейбір ерекшеліктерге жол береді, бірақ өткен айдағы су тасқыны сияқты апаттарға қатысты ереже жоқ. Лават сияқты отбасылар BBC-ге өлім туралы куәлік алу қиынға соғып жатқанын айтты. Бұл су тасқынынан келген өтемақы алуға, мүлікті аударуға және мұрагерлікке әсер етеді.

Туыстар жерлеу шығындары үшін 25 000 рупийге дейін (122 фунт; 162 доллар), сондай-ақ бірінші қаза тапқан туыс үшін шамамен 200 000 рупий (981 фунт; 1 302 доллар) және әрбір қосымша өлім үшін 100 000 рупий (491 фунт; 651 доллар) өтемақы ала алады. Бірақ бұл өлім туралы куәлікті тапсырғаннан кейін ғана мүмкін.

«Қазіргі апатты ескерсек, заң ескірген», — дейді конституциялық құқық сарапшысы Бипин Адхикари. Ол заң шетелге шығып, жылдар бойы хабар-ошарсыз кеткен адамдарды есепке алу үшін жасалғанын түсіндіреді. «Бірақ технология дамыды, ақпарат жіберу немесе алу қиын емес», — дейді ол.

Лават үшін заңдық кедергілер қайғыны одан әрі ауырлатты. Өткен аптада өлім туралы куәлік алуға тырысқанда, жергілікті муниципалитет кеңсесінің шенеуніктері оны қайтарып жіберді. «Олар өлім туралы куәлік мәселесін әлі талқылап жатқанын айтты. Енді не істерімізді білмеймін. Белгісіздік өте көп», — дейді ол.

Мәйіттер табылған жағдайда да, олардың жеке басын анықтау ұзақ және қиын міндет. Әзірге 1 400-ден астам мәйіт табылды, ал Непалда ДНҚ-ны осындай ауқымда өңдеу тәжірибесі аз. Кейбір жағдайларда билік ДНҚ үлгілерін алып, отбасылар талап еткен жағдайда мәйіттерді жердегі белгілермен жерледі.

Непалдың соңғы бағалауы бойынша 7 570 жеке ғимарат зақымдалған немесе қираған, онда халық санағы бойынша шамамен 33 000 адам тұрады. BBC Лаваттың Бетравати ауылына апаттан кейін бірнеше күн өткен соң, Расува ауданына апаратын жолдар тазартылғаннан кейін барды. Бірнеше күн бойы бұл аймақ астана Катмандудан оқшауланып, бензин сияқты негізгі қорлардың тапшылығын бастан кешірді.

Ауылдағы қирау таңғаларлық болды. Жер қатып қалған балшық пен тұнбаға айналған. Су тасқынының бейнежазбалары оның ауылдың көп бөлігін бірнеше минут ішінде жұтып қойғанын көрсетті. Оның жанды базарынан із қалмады, жергілікті Уттаргая мектебі қираған, үйлер ағызылып кеткен, мектеп автобустары аударылған.

Бетравати су тасқынынан қираған Расува мен Нувакот аралығында орналасқан және Бидур муниципалитетінің құрамына кіреді, онда үкіметтің бағалауы бойынша 3 000-нан астам ғимарат зақымдалған немесе қираған. Бұл көрсеткіш бойынша ең үлкен муниципалитет.

Жергілікті билік қазір премьер-министр кеңсесіне өлімді растау мәселесін шешудің жолын табуды ұсынып отыр. «Барлығы тоқтап тұр», — деді Бидур мэрі Раджан Шрестха BBC-ге. Ол туыстардың өздеріне тиесілі қаражатқа қол жеткізуі 12 жылға дейін созылуы мүмкін екенін айтты.

Оңтүстік Азияның ең кішкентай экономикаларының бірі үшін өтемақыға ақша табу қиын, ал ұсынылатын сомалар шығындар ауқымымен салыстырғанда аз. Үкімет жеке заттарға келтірілген шығынды 8 300-ден астам үй шаруашылығында 123 миллион фунт (165 миллион доллар) деп бағалайды.