Израильдік режиссерлер Ювал Абрахам мен Рэйчел Сзор «NAZA» деректі фильмі үшін Израильдің мәдениет министрі Мики Цохардың «мемлекетке сатқындық» жасады деген айыптауына және азаматтығынан айыру қаупіне тап болды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

«NAZA» фильмі Guardian басылымының продюсерлік қолдауымен түсірілген. Фильм атауы Израиль барлау қызметі Газа секторына әуе соққысы кезінде қанша бейбіт тұрғынның қаза табуы мүмкін екенін білдіру үшін эвфемизм ретінде қолданатын аббревиатураға сілтеме жасайды. Фильмде Газаны бомбалауға қолданылған жасанды интеллект негізіндегі нысанаға алу жүйелері туралы айтқан 24 израильдік әскери немесе барлау сарбазы мен офицерінің сұхбаттары бар. Бұл жүйелер Палестина бейбіт тұрғындарының жаппай қырылуына әкелді.

Фильм 2023–2025 жылдар аралығында израильдік-палестиналық +972 Magazine басылымы, иврит тіліндегі Local Call басылымы және Guardian газеті алғаш жариялаған ақпараттарға негізделген.

80 минуттық деректі фильм сенбі күні Венеция кинофестивалінде арнайы жюри жүлдесін жеңіп алды. Фильм 25 минуттық қошемет алды – бұл фестиваль рекорды. Жексенбі күні Израильдің мәдениет министрі Мики Цохар режиссерлерді «әлемдегі антисемиттердің қошеметіне ие болу үшін өз отанына зиян келтіруге дайын» деп айыптады.

«Мен бұл жексұрын авторлардың Израиль азаматтығын мемлекетке сатқындық жасағаны үшін дереу қайтарып алуға әрекет етемін», – деп жазды Цохар X әлеуметтік желісінде.

Венеция фестивалінің өкілдері немесе Мэгги Джилленхол басқаратын жюри бұл қауіп-қатерлерге әзірге түсініктеме берген жоқ. Алайда «Оскар» жүлдесінің басты старт алаңы ретінде кеңінен мойындалған Теллурайд кинофестивалінің көркемдік жетекшісі Джули Хантсингер ашуын тез білдірді.

«Деректі фильм режиссерлері – ең үздік ұзақ форматты журналистердің қатарында және әлемді түсінуіміз үшін маңызды», – деді Хантсингер. «Олардың азаматтық мәртебесіне қауіп төндіру – қабылданбайды. Мұны кез келген ойлайтын адам айыптауы керек».

Оның сөздерін Локарно кинофестивалінің басшылары қолдады. Олар «режиссерлердің күрделі және өзекті тақырыптарды қудалаудан қорықпай зерттеу құқығын» қолдайтындарын мәлімдеді. «Көркемдік және журналистік бостандық – киноның негізі: біз өмір сүріп жатқан әлеммен сыни тұрғыдан диалог құратын кеңістік».

Олар «қиын сұрақтар қойып, ойлануға көмектесетін режиссерлерді қолдайтындарын» қайта растады.

«NAZA» келесі аптада Сан-Себастьян кинофестивалінде көрсетіледі. Фестиваль директорлары мәлімдемесінде фильм «Израиль үкіметінің Палестина халқына қарсы жүйелі геноцидін әшкерелейді» деп атап өтіп, фильм авторларымен және «Палестина халқымен» ынтымақтастықта екенін білдірді. Деректі фильм бүгін Болонья кинофестивалінде көрсетіледі, содан кейін осы айдың соңында Нью-Йорк кинофестивалінде Солтүстік Америкадағы тұсаукесері өтеді.

Берлин кинофестивалінің директоры Триша Таттл: «Суреткерлер әлемді сыни тұрғыдан зерттеуге еркін болуы керек. Фильмдер пікірталас, келіспеушілік және сын тудыруы мүмкін, бірақ демократиялық қоғамда өнерге жауап диалог пен тексеру болуы керек, мемлекет тарапынан қорқыту немесе жазалау емес. Берлинале командасы Ювал Абрахам мен Рэйчел Сзорды және осы құқықтарды жүзеге асыратын барлық суреткерлерді қолдайды».

Абрахам мен Сзор 2025 жылы «No Other Land» фильмі үшін деректі кино саласындағы «Оскар» жүлдесін жеңіп алды. Бұл фильм басып алынған Батыс жағалаудағы израильдік қоныстанушылардың зорлық-зомбылығы туралы баяндайды. Фильмді олар палестиналық қос режиссер Базель Адра және Хамдан Баллалмен бірге түсірді. Бұл фильм алдыңғы жылы Берлинде тұсаукесерін өткізіп, жүлде жеңіп алды. Осы жеңістен кейін Абрахамның отбасылық үйі оңшыл тобырдың нысанасына айналды. «Мен үшін бұл ең нашар сәт болды», – деді ол Guardian газетіне өткен аптада. «Анам бұл қайталанбайды деп үміттенеді».

Осы жылдың басында Таттлдың қызметі қауіп төнді. Себебі бірнеше жүлдегер жабылу салтанатында Израильдің Палестинаға қарсы әрекеттерін сахнадан айыптады. Осыдан кейін Германияның мәдениет министрі Вольфрам Ваймер дағдарыс жиналысын шақырды. Bild таблоиды Таттл «өшпенділік сөзін» эфирге шығарғаны үшін жұмыстан босатылады деп жазды. Бұған жауап ретінде әлемнің жүздеген танымал режиссерлері, соның ішінде Израильден де, Таттлды қолдады.

Израильде 1500-ден астам киногер режиссерлерді қолдау және олардың елдің халықаралық имиджіне зиян келтіруге тырысқаны туралы айыптауды жоққа шығару үшін петицияға қол қойды.

Қол қоюшылардың қатарында петицияны бастаушылардың бірі Лиран Ацмор, Надав Лапид, Орна Бен Дор, Натали Браун, Рани Блэр, Хагай Леви, Шай Кармели-Поллак және Шломи Элкабец бар.

Петиция сөз бостандығы мен көркемдік бостандықты қолдайтындарды Абрахам мен Сзормен ынтымақтастыққа шақырады.

«Соңғы күндері біз фильм авторларына қарсы жаппай жала жабу және арандату науқанының куәсі болдық», – делінген петицияда. Онда бұл риторика «зорлық-зомбылықты іс жүзінде мақұлдауға» айналып, олардың өміріне физикалық қауіп төндіретіні ескертілген.

Кино өнері және ғылым академиясы өзінің жақында жеңімпаз атанған мүшелерінің тап болған жағдайына әзірге түсініктеме берген жоқ.