NASA қаржыландыратын ғарыш кемесі құлап бара жатқан телескопты ұстау үшін ғарышқа жіберілді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Swift обсерваториясы Ғаламдағы ең қуатты жарылыстарды анықтайды, бірақ алдағы айларда Жерге құлап кету қаупі бар. Кішкентай ғарыштық телескопты LINK кемесі ұстап алуға тырысады, ол үш роботты қолымен оны ұстап, қауіпсіз орбитаға көтеруге әрекет етеді.
Жұма күні ұшырылған құтқару миссиясы бұрын-соңды болмаған және Open University ғалымы доктор Симеон Барбердің айтуынша, бұл «жоғары тәуекел». «Бірақ NASA мұны істеуге тұрарлық деп ойлайды. Ал ғылыми қауымдастық бұған үмітпен қарайды, өйткені бұл бізге басқа жолмен зерттей алмайтын аса жоғары энергиялы құбылыстарды зерттеуге мүмкіндік беретін маңызды телескоп», - деді Барбер.
Swift обсерваториясы құлап жатыр, себебі күн белсенділігінің артуы Жер атмосферасын кеңейтіп, ол Swift-ке тиіп тұр. Бұл обсерваторияны баяулатып, оның орбитасын төмендетеді. Алғаш ұшырылғанда ол 373 миль (600 км) биіктікте болса, қазір шамамен 220 мильге (360 км) түсті, соңғы екі жылда төмендеудің көп бөлігі болды.
Спутниктер Жерге құлап, қайта кіру кезінде жанып кетеді. Бірақ Swift ғылыми тұрғыдан ерекше, оны ғаламның бастапқы кезеңдерін зерттейтін зерттеушілер жақсы көреді. Обсерватория 2004 жылы ұшырылған, үш телескопы бар, Ғаламдағы ең қуатты жарылыстарды зерттейді. Бұл жарылыстар алып жұлдыздардың соңғы қатал өлімінен және олардың қалдықтарының соқтығысуынан пайда болады. Олар бірнеше секундта Күннің 10 миллиард жылдық өміріндегідей энергияны бөледі. Осы қысқа сәттерді ұстау үшін ғарыш кемесі жылдам және икемді болуы керек, сондықтан оның атауы Swift.
Қысқасы, Swift-ке ұқсас ештеңе жоқ, және NASA бұл ғарыш кемесін құтқаруға тұрарлық деп шешті. Аризона штатының Флагстафф қаласындағы жас компания Katalyst Space Technologies инженерлеріне обсерваторияны құтқару міндеті жүктелді. Оларға Swift 186 мильден (300 км) төмен түсіп, құтқару мүмкін болмай қалғанға дейін бір жылдан аз уақыт болды, деді компанияның бас директоры Гонхи Ли. «Katalyst командасының сегіз айда қол жеткізгені таңғаларлық. Команда ең амбициялы коммерциялық қызмет көрсету миссияларының бірін орындауға қабілетті роботты ғарыш кемесін жобалады, салды, сынады және интеграциялады», - деді ол.
LINK ғарыш кемесі - үш қолды робот, тоңазытқыштай, камералар мен бағыттау жүйелерімен жабдықталған, кішкентай қозғалтқыштармен басқарылады. Жұма күні ұшырылған кеме алдағы бірнеше аптада жүйелерін біртіндеп іске қосады: қуат, навигация, камералар мен сенсорлар. Pegasus XL зымыраны LINK-ті Swift орбитасына жақындатқанымен, үш қолды роботқа Swift-ке жақындау үшін әлі көп жұмыс істеу керек. Құтқару кемесі қозғалыстағы нысанаға бағытталуы керек. Ұшырудан кейін үш-төрт аптадан кейін ол қатарға шығуы керек.
Камералар мен сенсорларды пайдаланып, LINK жақындап, телескопты айналып, оны әр бұрыштан суретке түсіреді. Инженерлер қай жерден ұстау керектігін болжаған, бірақ Swift 20 жыл ішінде өзгерген болуы мүмкін, дейді Барбер. «Swift телескопы ғарышта ұсталып, орбитасын өзгертуге арналмаған. Сондықтан құтқару кемесі оған өте баяу жақындап, телескопқа бекітіледі». Содан кейін LINK үш қолын созады. Егер бәрі жоспар бойынша болса, LINK Swift-ті ұстап, оны қажетті орбитаға қайтарады. «LINK қозғалтқыштарын іске қосып, телескоптың орбитасын ұзақ уақыт тұрақты болатын биіктікке баяу көтереді», - деді Барбер. Келесі екі-үш айда LINK кішкентай қозғалтқыштарын іске қосып, жұпты 220 мильден (360 км) 373 мильге (600 км) көтереді. Миссия амбициялы және бұрын-соңды жүзеге асырылмаған. Егер сәтті болса, келесі құтқару миссиясы әйгілі Hubble ғарыш телескопын құтқаруға бағытталуы мүмкін.