Мысыр билігі тәуелсіз фактчекинг және тергеу платформасы Matsadaash-тың журналисі Мұхаммед Ашрафты террористік топқа қосылды және жалған ақпарат таратты деп айыптады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Айыптау шарасы бүкіл редакция ұсталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң қойылды. Құқық қорғау ұйымдары бұны баспасөз бостандығына қарсы қысым деп бағалады.
Өткен аптада билік Matsadaash платформасының алты журналисін тұтқындады. Платформаның атауы қазақша «сенбе» дегенді білдіреді. Билдік өкілдері оларды лицензиясыз жұмыс істеп, тыйым салынған «Мұсылман бауырластығы» ұйымының атынан жалған жаңалық таратты деп айыптады.
Редакцияның алты журналисі — Абдаллах Қадри, Мұхаммед Ашраф, Мұхаммед Адел, Ислам Баракат, Мұхаммед Махмуд және Омар Хелал — қауіпсіздік күштері тарапынан екі күн ішінде ұсталды.
Жексенбіде Мысыр билігі Ашрафқа террористік топқа қосылды және жалған жаңалық таратты деген айып тақты. Бұл туралы Мысырдың жеке құқықтар жөніндегі бастамасы (EIPR) үкіметтік емес ұйымы мәлімдеді. Құқық қорғау ұйымының хабарлауынша, айыптау түнгі сағат 22:00-ден таңғы 8:00-ге дейін жалғасқан тергеу барысында қойылды және тергеу тек Matsadaash жариялаған материалдарға қатысты болды.
Ашраф тергеу аяқталғанша 15 күнге қамауда ұсталады, ал қалған бес журналистің қайда екені әлі белгісіз.
Платформаның тең құрылтайшысы Абделрахман Мансур «Мұсылман бауырластығымен» ешқандай байланысы жоқ екенін жоққа шығарды. «Мұсылман бауырластығы» — 2013 жылы бұрынғы президент Мұхаммед Мурси биліктен құлатылғаннан кейін Мысырда террористік ұйым деп танылған трансұлттық қозғалыс. Мансур тұтқындауларды «Мысырдың қазіргі тарихындағы журналистикаға жасалған ең ауыр шабуылдардың бірі» деп атады.
«Менің әріптестерім журналистер істеуі тиіс жұмысты істеді: қиын сұрақтар қойды, фактілерді ашты және адамдардың өміріне әсер ететін мәселелер туралы хабарлады. Олар өз жұмысы үшін мойындалуға лайық. Оның орнына олардың үйлері тінтіліп, алтауы да алып кетілді», — деді ол. «Үкімет мына сұраққа жауап беруі керек: неге алты журналисті тұтқындадыңыздар? Олар өз жұмысын істеуден басқа не істеді?»
The Guardian Мысырдың мемлекеттік ақпарат қызметіне пікір сұрап хабарласты, бірақ жариялау сәтіне дейін жауап ала алмады.
Сенбіде ондаған журналист Каирдегі Мысыр журналистер синдикатының (EJS) алдында отырыс өткізіп, Matsadaash қызметкерлерін босатуды талап етті. Қатысушылар журналистер босатылғанша отырысты ашық ұстайтындарын мәлімдеді, ал EJS дүйсенбіде шұғыл жиналыс өткізетінін хабарлады.
EJS ішкі істер министрлігі мен бас прокурорға журналистерді босату және олардың қайда екені туралы ақпарат беру туралы өтініш жолдаған болатын.
Human Rights Watch және Журналистерді қорғау комитеті сияқты 80-нен астам құқық қорғау ұйымы тұтқындауларды бостандықтарды бұзу деп айыптап, Matsadaash қызметкерлерін дереу босатуды талап етті.
Тұтқындаулар АҚШ үкіметі Мысырға 320 миллион доллар (242 миллион фунт) әскери көмекке қатысты адам құқықтары шарттарынан бас тартқаннан кейін бір аптадан сәл астам уақыт өткен соң болды. Ақ үй бұны АҚШ-Иран соғысынан кейін Каирдің АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне «пайдалы рөлімен» түсіндірді.
АҚШ Мысырға жыл сайын шамамен 1,3 миллиард доллар көмек береді, бірақ оның бір бөлігі Мысыр үкіметінің белгілі бір адам құқықтары мен демократияға қатысты талаптарды орындауына байланысты. АҚШ 2013 жылғы төңкерістен бері Мысырдың адам құқықтары саласындағы нашар көрсеткішіне байланысты көмектің бір бөлігін бірнеше рет ұстап қалған, бірақ қаражаттың басым бөлігін жалғастырып отырған.
Осы жылы Вашингтон адам құқықтары талабынан толық бас тартты, өйткені бұл «АҚШ-Мысыр қатынастары мен АҚШ ұлттық қауіпсіздік басымдықтары үшін маңызды» деп көрсетілген. Бұл туралы Reuters жариялаған Мемлекеттік департаменттің меморандумында айтылған.
Мансур тұтқындаулардың жақындағы бас тартумен байланысы бар-жоғын білмейтінін айтқанымен: «АҚШ-тың адам құқықтары шарттары бойынша ұлттық қауіпсіздік туралы бас тартуды көп жылдар бойы қолдануы, басқа мемлекеттердің Мысырдың адам құқықтары саласындағы жағдайына көз жұмуға дайындығы … осындай құқық бұзушылықтардың оңайырақ орын алуына мүмкіндік береді», — деді ол.
Каир көп жылдар бойы адам құқықтарын бұзғаны үшін сынға ұшырап келеді. Freedom House құқық қорғау мониторы Мысырдың қауіпсіздік күштері «адам құқықтарын бұзып, соттан тыс өлтірулерді жазасыз жүзеге асырады» деп мәлімдеді.
Мысыр президенті Абдел Фатах әл-Сиси Мурсиді биліктен құлатқан төңкеріс арқылы билікке келгеннен бері азаматтық бостандықтар шектеліп, ішкі саяси оппозиция зорлықпен басылды.
Мысыр «Шекарасыз репортерлер» ұйымының баспасөз бостандығы индексінде 180 елдің ішінде 169-орында тұр. Елде баспасөз бостандығы қатаң шектелген, ал Matsadaash сияқты тәуелсіз платформалар сирек кездеседі. EJS мәліметінше, Мысыр түрмелерінде шамамен 26 журналист ұсталып отыр.