Ежелгі Мысыр патшаларына қызмет еткен сарай қызметкерлері мен қолөнершілер билеуші қайтыс болған кезде құрбандыққа шалынған болуы мүмкін. Бұл туралы бірнеше ежелгі бас сүйектеріндегі сынықтарды анықтаған зерттеу хабарлайды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Абидос маңындағы Умм әл-Қааб патшалық зиратында Мысырдың Бірінші әулеті билеушілерінің қабірлері мен қоршаулары орналасқан және ол б.з.д. 3000 жылдарға дейін барады.

Бұл жерде тек патша әулеті ғана жерленбеген: осы құрылыстардың айналасында патша үйлеріне қатысы бар адамдардың — ханымдардың, мөр иелерінің, инспекторлардың және қолөнершілердің — қабірлері де бар деп есептеледі.

АҚШ-тағы Purdue университетінің зерттеу авторы доктор Розелин Кэмпбелл Frontiers in Environmental Archaeology журналында былай деп жазады: «Бірінші әулеттің алғашқы билеушісі Аханың қосалқы жерлеулері аз болған сияқты, ал оның мұрагерлерінің қабірлері мен қоршауларының айналасында жүздеген қосалқы қабір болған».

Қызметшілердің қабірлері 1920 жылдары ағылшын мысыртанушысы Флиндерс Петри тарапынан қазылған. Ол оларды адам құрбандығының мысалы деп есептеді — кейінгі кейбір сарапшылар да осы пікірмен келісті.

Бірақ бір қиындық болды: Петри сүйектерде жарақат іздерін таппады. Ол адамдар тірідей жерленген болуы мүмкін деп болжаса, басқалары қызметшілер табиғи жолмен қайтыс болып, кейін билеушісі қайтыс болғанда Абидоста қайта жерленген деп болжады.

Кэмпбелл Кембридж университетінің Duckworth коллекцияларынан үш түрлі билеушінің — патша Джер, патша Джет және патшайым Мернейттің — жерлеу қоршауларының айналасындағы қабірлерден қазылған 46 қызметшінің бас сүйектерін қайта зерттеді.

«Мысырда қызметшілерді құрбандыққа шалу тәжірибесі болды ма, жоқ па деген мәселе бір ғасырдан астам уақыт талқыланып келеді, бірақ бұл — қабірлердің өзінен алынған адам сүйектерін зерттеген алғашқы жұмыс», — деді Кэмпбелл The Guardian-ға.

Кэмпбелл 46 бас сүйектің 18-інде өлімге әкелуі мүмкін жарақат белгілері — сынықтар және бір жағдайда көзге тиген шабу ізі — байқалғанын хабарлайды.

Кэмпбелл Петри бас сүйектегі сынықтарды көрген болуы мүмкін, бірақ олардың кейінгі зақымнан емес, өлім мезгілінде пайда болған жарақат екенін түсінбеген болуы мүмкін деп есептейді.

Оның айтуынша, сынықтар ежелгі мысыр өнерінде жеңімпаз патшаның жауларын жою үшін қолданатыны бейнеленген қару — шоқпардан туған болуы екіталай. Олар керісінше ағаштан немесе бұғы мүйізінен жасалған жалпақ, кең заттардан пайда болған болуы мүмкін.

«Жарақаты жоқ бас сүйектерге келетін болсақ, олардың құрбандыққа шалынғанына сенімді бола алмаймыз. Кейбір қызметшілер құрбандыққа шалынған, ал басқалары шалынбаған болуы әбден мүмкін», — деді ол. «Бастапқы жерлеу популяциясының соншалықты аз үлгісімен біз бұл жерлеу рәсімдерінің толық ауқымын көре алмаймыз, сондай-ақ бұл үлгінің барлық қызметшілерді шынайы бейнелейтініне сенімді бола алмаймыз».

Кэмпбелл қосалқы қабірлердің саны тез азайғанын және Екінші әулеттің басында жоғалып кеткенін атап өтті.

Каирдегі Америка университетінің профессоры Салима Икрам қызметшілерді құрбандыққа шалу идеясы мүлдем жаңа емес болса да, «бұл мақала осы сүйектерді бағалау үшін қатаң заманауи әдістер қолданылған аз жағдайдың бірі» екенін айтты.

Ол қосты: «Бұл тәжірибе ұзаққа бармады, адамдар мүсіншелермен алмастырылды. Мүмкін кейбір немесе барлық қызметшілер мұны игілік деп санап, құдай-патшаға қызмет етуде мәңгілік өмірге ие боламыз деп ойлаған шығар, бірақ олар бұған наразы болып, қорқып, осы тағдырдан қашуға тырысқан болуы да мүмкін».

Алабамадағы Сэмфорд университетінің мысыртанушысы доктор Дон Маккормак ұқсас құрбандықтар әртүрлі мәдениеттер мен дәуірлерде болғанын айтып, мысырлық орындағы барлық адамдар келісімді болмаған болуы мүмкін деп қосты.

«Осы көріністердің қандай болғанын шынымен ойласаңыз, ол өте сұмдық болар еді», — деді ол. Зерттеу жерлеу орнынан алынған бас сүйектердің аз санын ғана қамтитынын атап өте отырып, «кейбір адамдардың зорлық-зомбылықпен өлтірілген болуы мүмкін деген идея, меніңше, шын мәнінде күтуге болатын нәрсе», — деді ол.