2026 жылы мұнай бағасының төмендеуі Қазақстан экономикасына ауыр соққы болуы мүмкін. Сарапшының есебінше, қара алтын құнының небәрі 10%-ға құлдырауының өзі экспорттық кірісті 4 миллиард долларға дейін кемітеді, деп хабарлайды Qazaqyia ақпарат агенттігі.

Мұндай жағымсыз болжамға бірнеше фактор себеп болып отыр. Олардың қатарында ОПЕК+ елдерінің өндірісті арттыруы, нарыққа арзан венесуэлалық мұнайдың қайта оралуы және АҚШ қор нарығының «тым қызып кету» қаупі бар. Бұл жағдай бұрынғы 2000 және 2008 жылдардағы әлемдік дағдарыстар алдындағы кезеңдерге ұқсайды.

Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Саида Тілеуленованың пікірінше, салдары ауыр болуы ықтимал.

««Еліміздің жылдық экспорты шамамен 75–80 млрд доллар болса, оның 50–55%-ы мұнай үлесіне тиеді. Демек, мұнай секторы қазынаға 35–40 млрд доллар көлемінде валюталық кіріс кіргізеді. Енді қарапайым арифметика: мұнайдың орташа бағасы 10%-ға төмендесе, экспорттық түсім жылына шамамен 3–4 млрд долларға азаяды. Бұл сауда профицитіне, ағымдағы шотқа және ішкі нарықтағы валюта ұсынысына кері әсер етеді. Нәтижесінде теңгеге қысым автоматты түрде артады», – дейді сарапшы.»

—

Саида Тілеуленованың бағалауынша, мұнай бағасы барреліне 60 доллар болғанда теңге тұрақтылығын сақтағанымен, біртіндеп әлсірейді. Ал баға 50 долларға түссе, ұлттық валютаға жүйелі қысым басталады. 45 доллардан төмендеген жағдайда қатаң макроэкономикалық түзетулер жасауға тура келеді.

Дегенмен, Қазақстанның бірнеше «қауіпсіздік жастығы» бар. Халықаралық резервтер мен Ұлттық қор активтері біраз қорған бола алады. Екеуін қосқанда сыртқы активтер көлемі 80 млрд доллардан асады. Бұл қаражат 7 айдан астам уақытқа жететін импортты жабуға жетеді, халықаралық стандарттар бойынша бұл – қалыпты деңгей.

Соған қарамастан, сарапшы артық үмітке берілмеуге шақырады. Егер мұнай бағасы 5-10% емес, ұзақ мерзімге, мысалы, барреліне 80 доллардан 60 долларға дейін төмендесе, бұл валюталық түсімнің ондаған пайызға қысқаруына әкеледі. Мұндай жағдайда бюджетке қысым күшейіп, нарықта девальвациялық күтулер артады. Тұрақтылықты сақтау үшін билік резервтерді жұмсауға немесе мөлшерлемені көтеруге мәжбүр болады, ал бұл сөзсіз экономиканың баяулауына соқтырады.

Сарапшылар арасында АҚШ қор нарығының «тым қызып кеткені» жиі айтылады. Тарихта мұндай жағдай 2000 жылғы «дотком» көпіршігі мен 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы алдында болған. Алайда, қазіргі жағдайдың айырмашылығы бар: банктерді реттеу күшейген, ал орталық банктер дағдарысқа жылдам әрекет ете алады. Сондықтан ауқымды апаттан гөрі, терең түзету ықтималдығы жоғары. Ал негізгі факторлар – әлемдік өндірістің 40%-ын бақылайтын ОПЕК+ саясаты мен жаһандық экономиканың өсу қарқыны болып қала бермек.

Фото: Әлеуметтік желіден