Ұлыбритания мемлекеті мүгедектігі бар мыңдаған жастар үшін ақылы жұмыс орындарын құрып, субсидиялауы керек. Бұл туралы жастарды жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі Милберн шолуында айтылады. Шолу авторларының пікірінше, бұл шаралар еңбек нарығындағы көпжылдық кемсітушілікті жоюға бағытталған «мүмкіндіктер революциясының» бөлігі болуы тиіс. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ағымдағы айда жарияланатын шолуда үкіметке мүгедектігі бар және созылмалы ауруы бар 16-24 жастағы жастардың жұмысқа орналасуын жеңілдету үшін «икемді жұмыс» орындарын енгізу, сондай-ақ жұмыспен қамтуды субсидиялау және қарқынды кәсіби даярлықты қамтамасыз ету ұсынылады.
Шолуда мемлекет еңбек және оқу мүмкіндіктерінен шеттетілген жастар үшін жұмыс орындарын кепілдендіруі керек деп атап өтіледі. Бұл ескірген әлеуметтік қамсыздандыру және кәсіби даярлық жүйесін түбегейлі қайта қараудың бір бөлігі ретінде қарастырылады.
Қазіргі уақытта шамамен 1 миллион жас «Neet» санатына жатады, яғни олар оқуда, жұмыста немесе кәсіби даярлықта емес. Олардың жартысына жуығы (45%) мүгедектігі бар немесе денсаулығы нашар. Мүгедектігі бар жастардың Neet санатына жату ықтималдығы мүгедектігі жоқ құрдастарына қарағанда үш есе жоғары.
Шолу авторы, бұрынғы Лейбористік партияның министрі Алан Милберн Neet санының күрт өсуін моральдық және экономикалық дағдарыс деп сипаттады. Ол жастардың жұмыстан шеттету мәселесін шешпеу «жоғалған ұрпақтың» пайда болу қаупін тудырады деп ескертті.
Милберн жастарды «снежинкалар» деп атайтын «мифтерді» жоққа шығарды. Ол жастардың психикалық денсаулығындағы дағдарыс шынайы екенін, көптеген жастардың жұмыс істегісі келетінін және үкімет пен жұмыс берушілердің қолдау мен мүмкіндіктерді ұсынуға міндетті екенін атап өтті.
Шолуда мүгедектігі бар жастарға ауыспалы медициналық жағдайлар мен жұмыс тәжірибесінің жоқтығын ескере отырып, икемді және қолдау көрсететін көзқарас қажет екені айтылады. Сондай-ақ толық емес жұмыс күнінің олардың сенімділігін арттырудағы маңызы зор.
Шолудың ерекше ұсыныстарының бірі – Ұлыбританияның Дания үлгісіндегі «икемді жұмыс» схемасын қабылдауы. Бұл схема мүгедектігі бар қатысушыларға жұмыспен қамтуды кепілдендіреді және оларға өз мүмкіндіктеріне сәйкес жұмыс уақытын белгілеуге мүмкіндік береді. Кейбір жағдайларда аптасына төрт сағаттан бастауға болады, ал жалақыны мемлекет толықтырады.
Сондай-ақ жұмыс орындарын жеке қабілеттерге сәйкес құрудың шығармашылық жолдары ұсынылады, мысалы, «жұмысты бөлшектеу»: бір бастапқы деңгейдегі рөлдің үш құрамдас бөлігін бөліп, жастарды сол рөлдердің әрқайсысына сәйкестендіру. Мысалы, тауарларды толтыру, кассада жұмыс істеу және дүкенді жабудан тұратын бөлшек сауда рөлі үш жұмыс мүмкіндігіне айналады.
24 жастағы Neet жастарының жартысына жуығы ешқашан жұмыс істеген емес. Милберн биылғы аралық есебінде депрессия, мазасыздық, аутизм және ADHD деңгейі жоғары Covid дәуіріндегі жастар тобынан бас тарту олардың өмірлік мүмкіндіктері мен өмір бойы табысына теріс әсер ететінін атап өтті.
Үкімет жәрдемақыларды «өрескел қысқартуды» қолдамайтынын мәлімдегенімен, Милберн мемлекет жастарға мүгедектік жәрдемақысына жылына жұмсалатын 4 миллиард фунт стерлингтің бір бөлігін кешенді, жоғары сапалы жұмыспен қамту және кәсіби даярлық қолдауына аударуы керек деп ұсынды.
Алайда ол жұмыспен қамтуды қолдау мүгедектік жәрдемақысын қысқарту есебінен қаржыландырылмауы керек деп санайтын науқаншылар мен Лейбористік партияның қатардағы депутаттарының қарсылығына тап болуы мүмкін. Олардың пікірінше, мұндай қысқартулар көптеген жастарды кедейлікке душар етіп, оларды еңбек нарығынан одан әрі алшақтатады.
Милберннің ұсыныстары мүгедектігі бар жастардың жұмысқа қабылдау процестері мен икемсіз жұмыс құрылымында үлкен кедергілерге тап болатынын, ал көптеген бизнестердің мемлекеттік қолдаусыз оларға жұмыс орындарын құруы екіталай екенін мойындаудың бір бөлігі.
Бұл жоспарлар соғыстан кейінгі Remploy схемасын еске түсіреді. Ол мүгедектігі бар әскери ардагерлерге «паналау» жұмысын ұсынатын мемлекеттік қаржыландырылатын жұмыс орындарын құрды. Ең жоғары кезеңінде Remploy бүкіл Ұлыбританияда 90 зауытқа ие болды, соңғысы 2013 жылы жабылды.
Шолу ірі жұмыс берушілерді мүгедектігі бар 16-24 жастағы жастарды жұмысқа алу мақсаттарын ерікті түрде қабылдауға шақырады, алайда заңды квоталарды ұсынудан бас тартады деп күтілуде.
Жұмыс орындарын құрумен қатар, шолу жұмыспен қамтуды қолдауды күшейтуді талап етеді. Бұған қолдау көрсетілетін тағылымдамалар, практика, мамандандырылған жұмысқа орналастыру және коучинг, сондай-ақ жұмыс берушілерге жұмыс орнын бейімдеуге көмек кіреді.
Милберн қолданыстағы үкіметтік жұмыспен қамту бағдарламаларының шектеулі мақсаттарын сынаған. Ол бұрын мектеп пен колледжді бітірген ерекше білім беру қажеттіліктері бар жастарға арналған мамандандырылған тағылымдамаларды «жеделдетуді» ұсынған.
Соңғы ресми деректерге сәйкес, мүгедектігі бар Neet жастары жиі хабарлайтын жағдайлар: депрессия, жүйке ауруы немесе мазасыздық (23,8%), одан кейін аутизм (22,7%) және басқа да денсаулық проблемалары немесе мүгедектік (18,5%).