MI5 Ұлыбританияда тыңшылық жасады деп айыпталған Қытайдың мемлекеттік конгломератына қатысты қауіпсіздік ескертуін жариялады. Бұл ескерту британ барлауының Бейжіңнің ықпалына қаншалықты алаңдайтынын көрсетіп, екіжақты қарым-қатынас жанданып келе жатқан кезде Ұлыбритания мен Қытай арасындағы ынтымақтастыққа көлеңке түсіруі мүмкін. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ұлыбританияның ішкі қауіпсіздік қызметі сәрсенбі күні зерттеушілер мен академиктерді China Academy of General Technology (CAGT) ұйымымен жұмысты тоқтатуға шақырды. MI5 бұл ұйымды «айтарлықтай қауіп» деп сипаттады.
CAGT, ол сондай-ақ China General Technology Research Institute деп те белгілі, жасанды интеллект және киберқауіпсіздік сияқты сезімтал салаларда жұмыс істейтін британ академиктеріне «тыңшылық үшін MSS-тің техникалық мүмкіндіктерін тікелей жақсартатын зерттеулер» үшін ақы төлеген деп айыпталады. MSS — Қытайдың Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі, оның барлау агенттігі.
Қытайдың барлау жинау тәсілі қалыпты зерттеуге немесе консалтингтік жұмысқа қатысып жатырмын деп сенетін, күдіктенбейтін адамдардан көп көлемде деректерді жинауды қамтиды.
Биыл Ұлыбританияның Ұлттық киберқауіпсіздік орталығы бизнеске Бейжің қолдаған wifi роутерлер сияқты күнделікті құрылғыларды бұзу әрекеттері туралы ескертті.
Өткен жылы MI5 Қытайға қатысты тағы бір қауіпсіздік ескертуін жариялап, парламент мүшелерін қытайлық барлауға байланысты деп саналатын екі LinkedIn профилінен келген хабарласулар туралы ескертті.
Сәрсенбідегі ескертуде академиялық мекемелер немесе зерттеушілер 2023 жылғы Ұлттық қауіпсіздік туралы заңнан хабардар болуы керектігі айтылды. Бұл заң шетелдік барлау агенттігіне елеулі көмек көрсетуі мүмкін әрекеттерді жасауды қылмыс деп таниды. Бұл ескерту Ұлыбританияның қаржы тапшылығын бастан кешкен жоғары оқу орындарына салқын леп әкелуі мүмкін, олар жылдар бойы қаржыландыру мен ынтымақтастық мүмкіндіктері үшін Қытайға жүгініп келген.
Ұлыбритания Қытайдың жоғары білім секторымен серіктес болатын жетекші елдердің бірі. Мамыр айында Қытайдың білім министрлігі 219 жаңа трансұлттық білім серіктестігін жариялады, оның бестен бір бөлігінен астамы британ университеттерімен болды. Бұл Ұлыбританияны Ресей, Франция және Италиядан озып, серіктес елдер тізімінде бірінші орынға қояды.
Қытайлық студенттер сондай-ақ Ұлыбританиядағы ЕО-ға кірмейтін халықаралық студенттердің ең үлкен тобы болып табылады, олар жоғары білім секторына жылына шамамен 600 миллион фунт стерлинг әкеледі.
Ұлыбританияда Қытаймен серіктестік ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіреді деген алаңдаушылық күшейіп келеді. Қытай туралы 2023 жылғы Барлау және қауіпсіздік комитетінің есебінде британ академиялық мекемелері «Қытайға саяси ықпал мен экономикалық артықшылыққа қол жеткізу үшін бай қоректік орта» ұсынады делінген және Қытайдың «британдық академиялық зерттеулерді бағыттау немесе ұрлау» қаупі аталған.
Бұл жағдайда MI5 Ұлыбританияға қатысы бар 100-ден астам академик фронт-компания арқылы MSS қаржыландырған жобаларға үлес қосқанын айтты. Қызығушылық салалары — ЖИ, киберқауіпсіздік және стеганография, яғни интернеттегі суреттерге жасырын деректерді енгізу.
China Strategic Risks Institute-тың аға саясат директоры Сэм Гудман Ұлыбритания академиктері қытайлық барлауды қызықтыруы мүмкін озық салаларда жүруге тырысқанда «қиын жағдайда» қалатынын айтты. «ЖИ сияқты нәрсеге қатысты үкіметтен нақты бағыт жоқ. Осы кезеңде ЖИ бойынша біз Қытаймен қандай деңгейде ынтымақтаса алатынымыз анық емес», — деді Гудман.
Талдаушылар Ұлыбритания қытайлық барлау үшін қосарлы мақсатта қызықтыруы мүмкін салаларды көрсетуге көбірек көңіл бөліп, университеттер мен академиктерге көбірек нұсқаулық беруі керек дейді.
«Бұл ескертулерді жариялау жақсы нәрсе», — дейді Royal United Services Institute-тің аға қызметкері Чарльз Партон. «Шын мәнінде, әлдеқайда маңыздысы — қандай технологиялармен Қытаймен ынтымақтасуға болады, қайсысымен болмайды дегенді қарастыру». Ол нақты қытайлық компанияларды тәуекел ретінде атау британ зерттеушілеріне әрбір әлеуетті серіктестік бойынша тиісті тексеру жүргізуге көмектеспейтінін айтты. «Қытайлықтар ақымақ емес. Егер олар біреудің шығу тегін жасырғысы келсе, оны жасайды», — деді Партон.
International Institute for Strategic Studies-тің аға қызметкері Мея Ноувенс сезімтал салаларда жұмыс істейтін зерттеушілерге көмектесу үшін Ұлыбритания тарапынан көбірек айқындық қажет екенін айтты.
Ноувенс: «Мәселе мынада: өткенде қандай зерттеу салалары ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретіні туралы көп талқылау болмады. Ұлыбритания қорғағысы келетін шектеулерді түсінбейінше, тәуекелді басқару туралы әңгіме жүргізу мүмкін емес», — деді.
MI5 ескертуі CAGT-ны Қытай барлауының фронты деп нақты айыптады. Бірақ Қытайдағы кез келген зерттеу мекемесі сайып келгенде Қытай Коммунистік партиясының бақылауында. «Технология сияқты Қытай үшін стратегиялық қызығушылық тудыратын салаларда зерттеу жүргізетін зерттеу институттары партия-мемлекеттің қадағалауында болады», — деп атап өтті Ноувенс.
Бұл қытайлық білім мекемелерімен кез келген ынтымақтастықтың өзінен-өзі қауіпті екенін білдірмейді, бірақ бұл сезімтал салаларда жұмыс істейтін британ академиктері Ұлыбританияның жоғары білім секторын ондаған жылдар бойы қаржылық тұрғыдан қолдап келген елмен жұмыс істеуге барған сайын алаңдайтынын білдіреді.