Маңғыстау облысындағы қайғылы оқиғаға қатысты жалған мәліметтер тараған. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Sputnik Kazakhstan басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Қазақстанның Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы Маңғыстау облысындағы қайғылы оқиғадан кейінгі алғашқы сағаттардан бастап ақпараттық ахуалды бақылағанын хабарлады. 24 қыркүйекте оқу-жаттығу кезінде 14 адам қаза тауып, үшеуі құтқарылды. Орталықтың мәліметінше, жалпы әлеуметтік желі қолданушылары жауапкершілік танытып, қаза тапқандардың отбасыларына құрметпен қараған.
«Алайда сонымен қатар қайғылы оқиғаны қаралым жинау, аккаунттарды ілгерілету және тексерілмеген ақпаратты тарату үшін пайдалануға тырысқан жағдайлар да пайда болды. Сондай-ақ үйлестіру белгілері бар хабарламалар, оның ішінде анонимді аккаунттардан және Қазақстаннан тыс жерде жүрген адамдардың аккаунттарынан жарияланған жазбалар анықталды», – деп хабарлады орталық.
Мұрағаттағы видео «соңғы қоңырау» ретінде таратылды
Ең айқын мысалдардың бірі – әкесінің ұлымен сөйлескен видеосы. Ол әскери қызметшінің оқу-жаттығу кезінде қаза тапқанға дейінгі соңғы қоңырауы ретінде таратылған.
«Ақпараттың жалған екені анықталды. Видеодағы жас жігіт аман-есен және жоғары әскери оқу орнының курсанты болып шықты. Жазба бұған дейін түсірілген және Маңғыстаудағы қайғылы оқиғаға қатысы жоқ», – деп атап өтті орталық.
Соған қарамастан, жалған нұсқа әлеуметтік желілерде кеңінен тарап үлгерді. Оны анонимді пабликтер таратса, жекелеген БАҚ ақпаратты тиісті деңгейде тексермей қайта жариялаған.
Мұрағаттағы кадрлар Маңғыстаудағы оқиғалар ретінде көрсетілді
Әлеуметтік желілерде қаңтар оқиғалары кезінде түсірілген видеолар да таралып, олар Маңғыстауда қайғылы оқиғадан кейін митингілер өтіп жатқаны туралы мәлімдемелермен бірге жарияланған. Шынайы видеоны жалған күнмен, орынмен немесе мән-жайлармен байланыстырып көрсету – шын мәнінде болмаған оқиғаның болғаны туралы жалған түсінік қалыптастырудың кең таралған тәсілдерінің бірі.
ЖИ көмегімен жасалған бейнероликтер
Қаза тапқан әскери қызметшілердің фотосуреттері негізінде ЖИ көмегімен әзірленген бейнероликтердің жаппай таралуы да ерекше назар аудартады. Авторларды адамдардың жақында ғана қаза тапқаны да тоқтатпаған: фотосуреттерді «тірілтіп», оларға ойдан шығарылған сөздер айтқызған, жасанды көріністер мен болжамды оқиғалар негізінде реконструкциялар жасаған.
«Мұндай контент қазақстандық креативті индустрия өкілдерінің де наразылығын туғызды. Продюсерлер, режиссерлер мен креаторлар адам трагедиясын қаралым жинау, өзін-өзі жарнамалау және аудитория тарту мақсатында пайдалануға жол берілмейтінін жария түрде атап өтті. Мұндай материалдарды қаза тапқандардың ата-аналары мен жақындарының көруі мүмкін екені мәселенің өзектілігін арттыра түседі», – деп атап өтті Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы.
Жалған ақпарат таратушылардың назарындағы тақырыптар
Жалған ақпарат таратушылардың ерекше назарында жерлеу және ас беру рәсімдері, тергеу мен Үкіметтік комиссияның аралық хабарламалары, лауазымды тұлғаларға қатысты қабылданатын шешімдер, мерзімді әскери қызмет пен әскерге шақыру мәселелерін талқылау, сондай-ақ ақпаратты «жасыруға» қатысты хабарламалар болуы мүмкін.
Осы кезеңде қайғылы оқиғаның нақты деректеріне негізделген, алайда шындыққа сәйкес келмейтін, жасанды интеллект көмегімен жасалған нанымды реконструкциялар таралуы мүмкін.
Қаражат жинау – тағы бір тәуекел аймағы
Тағы бір тәуекел аймағы – қаражат жинау. Қаза тапқандардың отбасыларына көмек көрсету жөніндегі бастама қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Маңғыстауда көрсетілетін көмекті жүйелеу мақсатында бірыңғай оператор белгіленіп, қажетті қаражат жиналды және одан әрі қаражат жинау тоқтатылды.
Қазіргі таңда басты міндет – нақты қайғылы оқиғаның жасанды ақпараттық күн тәртібіне негіз болуына жол бермеу.
«Қоғамның қайғыруы – табиғи жағдай. Оқиғаның себептері туралы сұрақтардың туындауы заңды. Объективті тергеу жүргізуді талап ету – қалыпты жағдай. Алайда тергеу жалғасып жатқан кезде қайғылы оқиғаның себептері, нақты лауазымды тұлғалардың іс-әрекеттері немесе жасырып қалынды делінген мән-жайлар туралы мәлімдемелер құзыретті органдардың растауынсыз нұсқа ретінде қарастырыла алмайды», – деп атап өтті орталық.
Сондай-ақ Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы ақпараттық ахуалды бақылауды жалғастыратынын және қайғылы оқиғаға қатысты қоғамдық реакцияны манипуляциялауға бағытталған әрекеттерге назар аударатынын мәлімдеді.