Лондондағы ең көне Холокост мұрағаты — Винер Холокост кітапханасы — антисемитизмнің «вирустық» түрде тараған алғашқы оқиғасын, яғни Дрейфус ісін зерттейтін жаңа көрме ұсынады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Кітапхананың тең директоры Барбара Уорноктің айтуынша, 1894 жылы баспа машиналары бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен жұмыс істеген. Францияның тыйым салатын цензура заңдары жойылған кезде 36 жастағы француз армиясының капитаны Альфред Дрейфустің мемлекетке опасыздық жасағаны үшін әділетсіз сотталуынан кейін қоғамдық дау туды. Дрейфустің еврей ретінде Франция республикасына адалдығы күмәнді деп санағандар мен оны қорғаушылар арасындағы қақтығыс газеттердің арнайы шығарылымдарының, жеке журналдардың, плакаттар мен басқа да полемикалардың легін тудырды.

Осы толқынның айқын үлгісі — британ газетінің Францияға қарсы бағыттағы арнайы шығарылымы — Дрейфустің ақталуынан, дәрежесінің қалпына келтірілуінен және Құрмет легионы орденімен марапатталуынан 120 жыл өткен соң, осы аптада Винер Холокост кітапханасында ашылатын көрмеде ұсынылады.

«Бұл қазіргі уақыт үшін өте өзекті тақырып», — деді Уорнок көрменің алдын ала көрсетілімінде. «Антисемитизмнің бүгінгі көріністерімен кейбір қызықты ұқсастықтар бар.»

Винер Холокост кітапханасын консервативті пэр Дэниел Финкельштейннің атасы Альфред Винер құрған. Ол 1933 жылы нацистердің билікке келуінен кейін Германиядан Нидерландыға қашып, 1938 жылы Амстердамнан Лондонға көшіп, антисемитизмнің өршуін баяндайтын көптеген құжаттарды әкелген.

Көрмеде шамамен 40 Дрейфус экспонаты бар, олардың ішінде Винер жинаған материалдар, сондай-ақ кітапхананың кейінгі онжылдықтарда жинаған және Лондон университетінің Биркбек колледжінен ұзақ мерзімді қарызға алынған заттар бар.

Мақсат — 1890 жылдар мен 1900 жылдардың басында Францияны бөлген улы пікірталасты жандандыру. Дрейфус сол кезде Француз Гвианасының жанындағы атышулы Жын аралындағы түрме отарлығында жалғыз камерада қиналып жатқан. Экспонаттардың ішіндегі ең көз тартарлығы — Дрейфусті қолдаған солшыл саясаткер, жазушы және газет редакторы Артур Ранктың аллигатор тәрізді, өткір тісті жаратылыс ретінде бейнеленген үлкен плакат.

Бұл «Сұмдықтар мұражайы» деп аталатын осындай плакаттар сериясының бірі, деді көрменің кураторларының бірі Клара Дейкстра. «Олар 1899 жылдың күзінен 1900 жылға дейін шығарылды, 45-50 нұсқасы бар және олардың барлығы Дрейфусті қолдаған негізгі тұлғаларды бейнелейді», — деді ол.

«Мақсат — Дрейфустің кінәсіздігін қорғаған осы тұлғалардың барлығын адамгершіліктен айыру болды. Олар баспасөзге қойылған шектеулердің жеңілдеуін көрсетеді, бірақ олар жарияланғаннан кейін бір жыл өткен соң үкімет оларды тым жиіркенішті деп тауып, басылымды тоқтатты.»

Францияның антисемиттік лигасының негізін қалаушы Эдуард Дрюмонт құрған оңшыл «La Libre Parole» газетінің көшірмесі «мұқабасындағы жиіркенішті антисемиттік бейнелерімен» ерекшеленеді, деді Дейкстра. «Оның таралымы үлкен болды және бұл газет Дрейфустің кінәлі екендігі туралы алғаш хабарлаған басылым болды, осылайша оқиғаны бастапқыда осылай жариялады.»

Винер коллекциясындағы Дрейфус тақырыбындағы жалғыз ағылшын тіліндегі басылым — апталық суретті газет «The Graphic»-тің 45 беттен тұратын арнайы саны. Оның бірінші бетінде «Дрейфус — шейіт» деген тақырыппен оның тұтқындалу сәті бейнеленген.

«Бұл антисемитизмді ерекше атап көрсетпейді, бірақ олар сот әділдігінің бұзылуына көбірек назар аударады», — деді Дейкстра. «Барлығы сот драмасы ретінде өрбиді. Менің ойымша, бұл адамдардың назарын шынымен аударды.»

Францияда Дрейфус ісін арнайы жариялау үшін шыққан журнал 1898 жылы жазушы Эмиль Золяның Франция президенті Феликс Форға жазған «J’Accuse» ашық хатына тікелей жауап ретінде пайда болды. Ол француз үкіметін антисемитизмде және қылмысты жасыруда айыптады. Кейін Золя жала жабу үшін сотталып, Англияға қашып кетті.

«Psst….!» деп аталатын басылымдағы суретте пруссиялық офицер Золяның бет-әлпетіндегі масканы тартып тұр, ал оның артында еврей еркектің карикатурасы бар. «Бұл немістердің бәрінің артында тұрғанын, яғни қастандық бар екенін меңзейді», — деді Дейкстра. «Хабар әрдайым бірдей.»

«J’accuse! Press, Polemic and the Dreyfus Affair» көрмесі 5 қарашадан 19 наурызға дейін Винер Холокост кітапханасында өтеді.