2025-2026 жылдары ақысыз күтім жасаушылар 20 000 фунт стерлингтен астам соманы қайтару туралы талаптарға тап болды, ал жүздеген адам сотқа тартылу қаупінде қалды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Жаңа деректер бойынша, 2025-2026 жылдары 32 559 артық төлем анықталып, күтім жасаушылар 33 миллион фунт стерлингті қайтаруға мәжбүр болды. Бұл бір жыл бұрын арнайы енгізілген шараларға қарамастан орын алды.
Артық төлемдердің көптігі ондаған мың күтім жасаушының әлі де ескірген жүйенің жазалау шараларынан зардап шегіп жатқанын көрсетеді. Үкімет реформаларды біртіндеп енгізу арқылы жағдайды жақсартуға уәде бергенімен, прогресс баяу.
Кампания жүргізушілер артық төлемдердің мұншалықты жоғары болуын қабылдауға болмайтынын айтып, күтім жасаушылардың ескірген жүйе астында қауіпте қалып отырғанын ескертті.
Лейбористік партиядан сайланған Анна Диксон, күтім жасаушылар жөніндегі партияаралық топтың төрайымы, ақысыз күтім жасаушылардың әлі де үлкен қарыздармен және ресми ақаулардың салдарымен бетпе-бет келіп жатқанын шок деп атады. Ол: «Еңбек және зейнетақы департаменті (DWP) сандардың неге соншалықты жоғары екенін зерттеп, мәселенің ауқымы мен оны түзету жоспары туралы ашық айтуы керек», - деді.
Үкімет екі жыл бұрын The Guardian зерттеуінен кейін жүздеген мың күтім жасаушыға әділетсіз қарыздар мен қылмыстық істерге әкелген кемшіліктерді түзетуге уәде берген болатын. Бұл кемшіліктерге «жартас шеті» жазалары кірді, онда аптасына 1 пенни артық табыс тапқаны үшін күтім жасаушыға 4 488 фунт стерлинг көлемінде шот жіберілетін.
Тәуелсіз шолу желтоқсан айында «жүйелік мәселелер» мен DWP-дің нашар басшылығы апаттың түбінде жатқанын анықтады. Шолуда мөлдір емес, ретсіз және жазалаушы жүйе арқылы артық төлемдердің жаппай жіберілуі көптеген күтім жасаушының денсаулығына әсер еткені айтылды.
DWP заңсыз орташалау саясатынан туындаған ондаған мың артық төлемді қайта бағалауға және өтеуге уәде берді. Бірақ ережелерді орындаған күтім жасаушыларды қалай өтеу керектігі әлі түсіндірілмеген.
Соңғы деректер DWP-дің 2025-2026 жылдары артық төлемдердің саны мен құнын шамамен 30% төмендеткенін көрсетеді. Алайда 20 000 фунт стерлингтен асатын қарыздар саны 46-дан 78-ге өсті, бұл олардың бес жыл бойы анықталмағанын білдіреді.
Деректер сондай-ақ барлық артық төлемдердің жартысынан көбі 500 фунт стерлингтен асатынын көрсетті, бұл шамамен 16 000 артық төлемнің кемінде алты апта бойы тексерілмегенін білдіреді. Шамамен 1 166 күтім жасаушы 5 000 фунт стерлингтен астам қарыз жинаған, бұл оларды алаяқтық тергеуіне ұшыратуы мүмкін.
Үкімет 2025 жылдың сәуірінен бастап DWP-ге барлық ескертулерді 100% тексеруді тапсырды, бірақ прогресс баяу. Carers UK саясат директоры Эмили Хольцхаузен: «Үкіметтен неге кейбір адамдар үшін қайтарылатын сомалар соншалықты жоғары екендігі туралы нақты түсініктеме керек», - деді.
Carers Trust саясат директоры Доминик Кинг-Картер: «Деректер күтім жасаушыларға белгісіздік әкеледі, олар жүйеге ілініп қалудан қорқады. Бұл біз ойлағаннан да үлкен мәселе», - деді.
DWP өкілі: «Біз ақысыз күтім жасаушылардың үлкен айырмашылығын түсінеміз және оларға қажетті қолдауды көрсетуге бел байладық. Сондықтан біз бұзылған жүйені түзету үшін шаралар қабылдадық, соның ішінде VEPs арқылы артық төлемдерді тезірек анықтау, табыс шегін көтеру және Sayce шолуының ұсыныстарын қабылдау», - деді.