Криста Пайк 30 қыркүйекте Теннесси штатында өлім жазасына кесіледі. Егер жаза орындалса, ол 200 жылдан астам уақыттан бері осы штатта өлім жазасына кесілген алғашқы әйел болады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Пайк қазір 50 жаста. Ол 18 жасында бойдақ жігіті Тэдэрил Шипп екеуі 19 жастағы Коллин Слеммерді азаптап, өлтірген. Оқиға 1995 жылы Теннесси штатының Ноксвилл қаласында болған. Коллиннің кеудесіне сатанистік рәсімнің символы — пентаграмма ойылып салынған күйде табылған.
Пайк Коллинды өзін қорлады және бойдақ жігітін тартып алмақ болды деп айыптаған. Лагерьдегі тағы екі тұрғын кейін Пайк қылмыс туралы алдын-ала және кейін мақтанғанын, оларға Коллиннің бас сүйегінің бір бөлігін көрсеткенін айтқан.
Бір жылдан кейін Пайк өлім жазасына кесілді, ал Шипп — ол кезде 17 жаста еді — шартты түрде мерзімінен бұрын босату мүмкіндігімен өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасына кесілді.
Көптеген сәтсіз апелляциялардан кейін Пайктің өлім жазасы сәрсенбіге белгіленді. 1970 жылдардан бері АҚШ-та бар болғаны 18 әйел өлім жазасына кесілген, ал ерлер саны 1,663.
Коллиннің анасы Пайктің өлім жазасы орындалғанын қалайтынын айтты, сонда қызы "ақыры тыныштық табады".
Пайктің адвокаттары 226 беттен тұратын кешірім өтінішін берді және соңғы сәтте жазаны жеңілдетуді үміт етеді. БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі сарапшылары да өлім жазасын тоқтатуға шақырды.
Пайктің балалық шағында жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырағаны, тастап кетілгені және қараусыз қалғаны құжатталған. Оның адвокаттары бүгінде жасөспірім ретінде сол қылмыс үшін кінәлі деп танылса, ол өлім жазасына кесілмес еді деп санайды.
Корнелл заң мектебінің гендер және өлім жазасы жөніндегі сарапшысы Сандра Бабкок: "Олар оның зорлық-зомбылық пен зорлау тарихын біле тұра, оны ұсынбағаны таңғаларлық", — дейді.
1995 жылы сот-медициналық психолог доктор Диана Маккой Пайктің ата-анасының екеуі де оны қатты қараусыз қалдырғанын анықтады. Маккойдың есебінде Пайк анасының бірнеше күйеуі мен жігіттері тарапынан физикалық және жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырағаны, бірнеше рет зорланғаны — бірде 11 жасында, тағы 17 жасында — көрсетілген. Кейінірек ол сәби кезінде әжесінің жігіті тарапынан қайта-қайта зорланғаны анықталды. Маккой Пайктің анасы бұл зорлаулардың болғанына сенбегенін айтты.
Бірақ Пайктің соттағы адвокаты Маккойды куәгер ретінде шақырмады және ол ұсынған көптеген куәгерлерді де шақырмады. Бұл мәліметтер он жылдан астам уақыттан кейін істі қайта қарау барысындағы сот отырысында белгілі болды.
2021 жылы Пайкке түрмеде биполярлық бұзылыс диагнозы қойылып, содан бері дәрі-дәрмек қабылдап жүр.
Кейінірек Пайктің қорғанысы үшін жұмыс істейтін тағы бір сот-медициналық психолог доктор Бетани Брэнд 2023 жылы Пайкті тексеріп, оның ісі өте сирек кездесетінін айтты, өйткені оны қорғауы тиіс көптеген адамдар оған зорлық-зомбылық жасаған.
Брэнд Пайктің биполярлық бұзылыс пен емделмеген PTSD салдарынан емделмеген мания эпизодтары болғанын айтады. "Осы екеуі бірге оның өлтірген қыздан қаншалықты қауіптенгенін және сол жағдайда эмоционалдық бақылаудың жоқтығын толығымен анықтады", — дейді ол.
Бабкок: "Егер олар оны өлім жазасына кесуге жол берсе, бұл бізге осы елдегі өлім жазасы жай ғана күлкі екенін көрсетеді. Ол ең нашарлардың нашарлары үшін емес. Ол ең нашар заңдық қорғауға ие болған және ең зақымдалған және осал адамдар үшін", — деп қосты.
Өткен жылы Теннессидің Жоғарғы соты Пайктің жазасын жеңілдетуге негіз болатын жағдайларды көрсетпегенін шешті. Оның апелляциялық процесі таусылды және өлім жазасының күні белгіленді.
Федералдық апелляциялық сот бұған дейін алқабилер оның қиын балалық шағы туралы сот барысында анасы, әкесі және апасының куәліктерінен естігенін шешкен. Ал биполярлық бұзылыс, PTSD және ми зақымы туралы жаңа дәлелдер алқабилер естігенді "негізінен қайталады" және үкімді өзгертпес еді.
Бұл дау қоғам назарын аударған қылмыскер Лиза Монтгомери ісімен кейбір ұқсастықтарға ие. Оның адвокаттары да оны психикалық ауруға шалдыққан зорлық-зомбылық құрбаны ретінде көрсетіп, рақымшылыққа лайық деп дәлелдеген. Монтгомеридің заңдық талаптары жазасын жеңілдетуге әкелмеді және ол 2021 жылы Индиана штатында өлім жазасына кесілді.