АҚШ-тың Вашингтон штатында тұратын 58 жастағы зейнеткер ағаш кесуші Джеффри Дивер төрт жыл бойы кратомды жамбас пен тізедегі қатты созылмалы ауырсынуды басу үшін қабылдап келеді. Ол бұл шөп өнімін дәрігерлерден жеңілдік таба алмаған кезде және операцияларды күтіп жүргенде ашқан. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

«Бастапқыда қорықтым, содан кейін «аз-аздан бастадым», бірақ ауырсынуым басылғанша көбірек қабылдадым», — дейді Дивер. «Бұл керемет болды. Мен ұйықтай алдым. Жұмыс істей алдым. Онсыз не істерімді білмеймін».

Кратом — опиоид тәрізді әсері бар шөп — соңғы онжылдықта АҚШ-та танымал болып келеді және әдетте рецептсіз сатып алынып, таблетка немесе сұйықтық түрінде қабылданады.

Осы аптада тергеушілер Миссисипи университетінің екі қайтыс болған студентінің қолында қапталған кратом тапты. Олардың өлімі кратомға байланыстырылмағанымен, шенеуніктер қазір оны тұтыну туралы ескертулер жасап отыр.

Кратомға қарсы белсенділер жылдар бойы тыйым салуды талап етіп келеді, ал кейбір елдерде, мысалы Ұлыбританияда, ол заңсыз. Бірақ кратом АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасымен реттелмейді және Миссисипи сияқты кейбір штаттарда заңды.

Кратом — Тайланд, Малайзия және Индонезия сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде табиғи өсетін ағаш. Ол ғасырлар бойы ынталандырғыш қасиеттері үшін қолданылып, шай сияқты ұнтақталып тұтынылған. Оның танымалдылығы әлемге тараған сайын, ол 2016 жыл шамасында АҚШ нарығына қосымша ретінде кірді.

«Нақты проблемалар сонда басталды», — дейді Арканзас штаты университетінің Нью-Йорк технологиялық институтының остеопатиялық медицина колледжінің деканы доктор Шейн Спейтс. АҚШ-та кратом негізінен жоғары концентрацияланған түрде таблетка, ұнтақ немесе сұйықтық арқылы сатылады, дейді Спейтс. Ол сондай-ақ кеңінен қолжетімді — дүкендерден, жанармай бекеттерінен вейп дүкендеріне дейін.

Сонымен қатар, қосымша ретінде жіктелгендіктен, кратом өнімдері федералды түрде реттелмейді. «Сіз нақты не алып жатқаныңызды білудің жолы жоқ», — дейді Спейтс. «Сіз жертөлеңізде бірдеңе жасап, оны қосымша ретінде сатып, ешкім оның ішінде не бар екенін тексермейді».

Кратом көбінесе ауырсынуды басқаруға, мазасыздық пен депрессияға көмектесетін қауіпсіз, табиғи шөп қосымшасы ретінде жарнамаланады. Төмен дозаларда оның ынталандырғыш қасиеттері «кофеин тәрізді әсер» тудырады, деп түсіндірді Спейтс. Опиоид тәрізді әсеріне байланысты ол фентанил сияқты нақты опиоидтарға тәуелділікті тежеу мақсатында да қолданылған.

Бұл қасиеттер өсімдіктің қосылыстары — 7-Гидроксимитрагинин сияқты — дофаминді қоса алғанда, әртүрлі гормондарды белсендіруінен туындайды. «Бұл наркотик қабылдағанға ұқсайды», — дейді Спейтс. «Жоғары дозаларда ол көбірек эйфория тудырып, жалпы мас болу сезімін береді». Жоғары дозалар сонымен қатар жағымсыз жанама әсерлер қаупін арттырады. Бұған орталық жүйке жүйесінің (ОЖЖ) депрессиясы кіреді — «өлімдер осыдан келеді», — дейді Спейтс. ОЖЖ жүрек-қан тамырларының коллапсына және тыныс алудың тоқтауына әкелуі мүмкін.

Тәуелділік емдеу орталығы Mountainside-тің клиникалық интеграция директоры Яна Ву кратомнан бас тарту симптомдары мен тәуелділік те қауіпті екенін айтты. «Бұл некеге, қарым-қатынастарға әсер етеді», — дейді ол. «Мен адамдардың жұмысынан айырылғанын, оған айына мыңдаған доллар жұмсағанын көрдім». Шөпке жоғары төзімділік дамыту оңай болғандықтан, қолданушылар уақыт өте келе бірдей әсерге жету үшін көбірек мөлшерде қабылдауы мүмкін. «Мен күніне 20 таблеткаға дейін қабылдаған адамдармен жұмыс істедім», — дейді Ву.

Сарапшылар BBC-ге ең үлкен қауіп кратомның федералды түрде реттелмеуінен туындайтынын айтты. «Қауіпсіз доза бар ма?» — дейді Спейтс. «Менің жауабым — жоқ, өйткені — мен осыған қайта ораламын — біз оның ішінде не бар екенін білмейміз». Кратом 11 штатта тыйым салынған: Алабама, Арканзас, Коннектикут, Индиана, Канзас, Луизиана, Массачусетс, Солтүстік Дакота, Теннесси, Вермонт және Висконсин.