Бұл Британия тарихының барысын өзгерткен сәт еді: б.з.д. 43 жылы император Клавдий бастаған римдік әскерлер Кентке қонды. Енді археолог Клавдийді басып кіруге көндірген британ билеушісі патша емес, патшайым болған деп мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Борнмут университетінің археологиялық далалық жұмыстар жөніндегі директоры доктор Майлз Расселл жасаған бұл даулы тұжырым Британия тарихына жаңаша көзқарас әкелуі мүмкін.

«Бұл өте маңызды, өйткені... Верика болмаса, Рим басып кіруі де болмас еді», – деді ол. «Сонымен қатар, бұл саясатты өзгертеді, темір дәуіріндегі Британияның динамикасын өзгертеді».

Верика – қазіргі оңтүстік Хэмпшир мен Батыс Сассекстің бөліктерін бақылаған Атребат тайпасын билеген римдіктерге сіңіскен бритт. Тағы бір қуатты тайпа көсемі Куновелин қайтыс болып, оның ұлы Каратак билікке келгеннен кейін Верика қуғынға ұшырап, Римдегі Клавдийдің қасына қашып кетті.

Расселл Вериканың жынысын қайта қарастыруға дәлел ретінде «а» әрпімен аяқталатын латын есімдері көбінесе әйелдерге тиесілі болғанын айтады.

Оның үстіне, Верика монеталарында «Rex» терминін қолданған – Расселлдің айтуынша, бұл сөз б.з.д. бірінші ғасырдың соңы мен б.з. бірінші ғасырының басынан ортасына дейінгі кезеңде Рим империясының шетіндегі сенімді одақтастарды білдіру үшін қолданылған. «Regina» (патшайым) және «Regis» (патша) сөздерінен айырмашылығы, «Rex» белгілі бір жынысты білдірмейді, дейді Расселл.

Сондай-ақ Расселл Верика атынан соғылған монеталарда жалаңаш әйелдің ат үстінде бейнеленгенін, ал Куновелин мен Каратак сияқты билеушілердің монеталарында ат үстіндегі айқын еркек кейіпкерлер бейнеленгенін атап өтті. «Меніңше, бейне айқын әйелдік, өйткені бұл негізінен Вериканың кім екенін білдіреді», – деді Расселл.

Монеталардағы қысқартылған латын жазулары «...ұлы» дегенді білдіреді деп қабылданғанымен, Расселл олар «...қызы» дегенді де білдіруі мүмкін дейді.

Расселлдің тұжырымдары «Каратак: Британияның ұлы патшасы» атты жаңа кітапта жарияланады. Расселл мен оның әріптестерінің бұған дейінгі жұмыстары темір дәуіріндегі қоғамда әйелдердің өте маңызды рөл атқарғанын анықтаған болатын.

Вериканың әйел болғандығы туралы идея римдік жазушы Кассий Дионның Клавдийді сынауымен үндеседі, ол императорға құлдар мен әйелдер ықпал етті деп мәлімдеген, деп қосты Расселл.

Оксфорд университетіндегі латын мәтіндерін аудару мен эпиграфияға маманданған британдық археолог профессор Роджер Томлин «а» әрпімен аяқталатын латын еркек есімдері бар екенін, бірақ «Vericus» еркек формасының болуы «Verica» есімінің әйелдік екендігінің ең жақсы дәлелі екенін айтты.

Алайда Томлин Кассий Дион билеушіні еркек деп есептеп, оны «Bericus» деп атағанын айтты – Расселл мұны есімдердің бұрмалануына байланысты болуы мүмкін дейді, өйткені Дион оқиғалардан 200 жылдан астам уақыт өткен соң жазған. Оның жұмысы бірнеше буынның аударуы мен транскрипциясының нәтижесі.

Томлин сондай-ақ Rex терминінің еркек және әйел билеушілер үшін де қолданылғаны туралы дәлел аз екенін айтты. «Әрине, римдіктер клиент-патшайымдарды да, клиент-патшаларды да мойындады, бірақ Расселл басқа мысалдар тауып, олардың екеуін де Rex деп атағанын дәлелдеуі керек», – деді ол.

Ол монетаның артқы жағындағы кеудесі ашық жауынгер бейнесі Вериканың әйел екенін дәлелдемейтінін қосты. «Бұл маған Королева Виктория шын мәнінде еркек болған деген дәлелді еске түсіреді, өйткені оның алтын монеталарының артқы жағында ол айдаһарды өлтіріп жатқан еркек салт атты ретінде бейнеленген», – деді Томлин.

Британдық темір дәуірінің археологы және монеталар жөніндегі сарапшы доктор Дафна Нэш Бриггс те күмән білдірді, Вериканың аты жазылған кейбір монеталарда ат үстіндегі айқын еркек пішіні бейнеленгенін, ал басқаларында Вериканың еркек діни қызметкер киіміндегі портреті көрсетілгенін, ал кейбіреулерінде Вериканың басы мен мойны – көмейімен бірге бейнеленгенін атап өтті.

Расселл соңғысы императорды бейнелейді дейді, ал діни қызметкер киіміндегі тұлғаның еркек екені немесе оның Верика екені анық емес.

Расселл өзінің дәлелдері дау тудыруы мүмкін екенін біледі. «Егер бұл пікірталас пен дау тудырса, меніңше, бұл жақсы жаққа», – деді ол. «Бір жақты әңгіме тым ұзақ уақыт болды. Біз оны өзгертуіміз керек. Бізге бұл талқылау қажет».