Канада премьер-министрі Марк Карни Еуропарламентте сөйлеген сөзінде Канада мен Еуропа стратегиялық автономиясын терең ынтымақтастық арқылы қамтамасыз етуі керектігін мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Карни Еуропалық комиссия төрағасы Урсула фон дер Ляйеннің Канаданы ЕО-ның алғашқы қауымдас мүшесі болуға шақырған ұсынысына өте жылы жауап берді. ЕО конституциясы Канаданың географиялық тұрғыдан Еуропадан тыс орналасқандықтан мұндай мүмкіндікті жоққа шығарады.
ЕО мен Канада арасында қазірдің өзінде кең ауқымды сауда келісімі (Ceta) бар. Алайда Карни энергетикалық және экономикалық қауіпсіздік, сыни және шикізат материалдары, білім беру, технология мен жасанды интеллект инновациялары және қорғаныс салаларындағы қосымша ынтымақтастық барлық қатысушы елдерді қорғауға көмектесетінін атап өтті.
Канада мен ЕО бір жағынан АҚШ, екінші жағынан Қытай сияқты алып державалардың, сондай-ақ трансұлттық деңгейде әрекет ететін технологиялық алыптардың қысымын барған сайын сезінуде.
Карни ЕО-ның қауымдас мүшелігі идеясы үшінші алып держава құру немесе біреуге қарсы блок жасау емес екенін атап өтті. «Біз нөлдік сомаға негізделген келісімдерге ұмтылмаймыз», — деді ол. Оның орнына ол пікірлес елдердің барған сайын тұрақсыз әлемде көпжақты жаһандық басқарудың жаңа нысанын құру үшін бірігуін ұсынды.
Карни елдер тек күш біріктіріп, оқшауланушылықтан бас тартқанда ғана негізгі қабілеттердегі олқылықтарды жабуды, күш құруды және ұлттық егемендікті қамтамасыз етуді мүмкін ететінін айтты. Бұл Еуропадағы алдағы сайлаулар мен құрлықтың барған сайын күшейіп келе жатқан ұлтшыл саясаткерлеріне сілтеме болуы мүмкін. Олардың ұрандары — «Италия бірінші» немесе «Франция француздар үшін» немесе «Польшаны қайтадан ұлы етейік» — Дональд Трамптың «Американы қайтадан ұлы етейік» деген шақыруымен үндеседі.
Карнидің сөздері үміт пен жылылыққа толы болды; Еуропарламенттегі қошемет шарықтап, шынайы болып көрінді.
Алайда Атлантиканың арғы жағында жағдай басқаша. Сәрсенбіде Дональд Трамп ЕО-ның қауымдас мүшелік ұсынысын бірден жоққа шығарып, келісім жүзеге асса «өте ауыр тарифтер» енгізуге қорқытты және оны «дұшпандық әрекет» ретінде қарастыруы мүмкін екенін ескертті.
Бірақ АҚШ президенті осы ЕО-Канада арасындағы жақындасудың кездейсоқ себепкері болып отыр. Дәстүрлі түрде Америка Канада мен ЕО үшін бірінші сауда серіктесі және қорғаныс одақтасы болып келді. Алайда Оттава қазір Ақ үймен асқынып келе жатқан сауда «соғысында» деп аталатын жағдайда отыр. Канада да, ЕО да Вашингтонның сауда тарифтерін қару ретінде пайдалануы деп санайтын әрекеттерінен зардап шекті. Олар сондай-ақ қауіпсіздік пен қорғаныс тұрғысынан АҚШ-қа толық сенуге енді болмайтынынан қорқады.
Канада Еуропаның алыстағы одақтастары арасында жалғыз емес — олар АҚШ-тың тым болжамсыз серіктеске айналып бара жатқанынан алаңдап, ЕО-ға жақындасуға ұмтылуда. Жапония мен Оңтүстік Корея да ЕО қолшатырының астына бас салуға қызығушылық танытуда.
Өз кезегінде ЕО жақында Үндістан, Индонезия және Жапония сияқты елдермен бірқатар сауда келісімдерін жасауға асығып, қарым-қатынастарды әдейі әртараптандыруда.
Алайда Канаданың ЕО-ға қауымдас мүшелігінің жүзеге асуына, тіпті толық мүшелікке жетпей жақындасуды қалайтын Ұлыбритания сияқты басқа елдер үшін үлгі болатынына ешқандай кепілдік жоқ. Кез келген келісімді ЕО-ның 27 елінің әрқайсысы мақұлдауы керек. Заңды прецедент жоқ, келіссөздер ұзақ болады және болат тарифтері сияқты мүдделер қақтығысы ықтимал.
Мамырда Германия Еуропалық Одаққа толық мүшелікке барынша тезірек ұмтылған Украинаны қауымдас мүше етуді ұсынған болатын, бірақ ЕО-дағы басқалар бұны қабылдамады. Кейбіреулер, соның ішінде Франция үкіметі, ЕО-ға мүше емес елдердің «тым жақсы» келісімге қол жеткізуінен аулақ болғысы келеді. Олар ел ішіндегі және шетелдегі евроскептик күштер сайлаушыларды блоктан шығуға шақыруы мүмкін деп қорқады.
Соңында, «қауымдас мүшелік» — бұл жай ғана атау. Қытай, АҚШ және Ресей тарапынан қарсы желдерге ұшыраған, әдетте қатаң ережелерге негізделген ЕО өз жағына тұрғысы келетін елдерді қабылдауда икемділік танытуға қатты қысым көріп отыр.