Йеменнің Тегеранмен байланысты хуситтері Сауд Арабиясындағы мұнай өңдеу зауытына жасалған шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды. Бұл оқиға корольдіктің Түркиямен және Пәкістанмен қорғаныс келісіміне қол қойғанынан екі күн өткен соң болды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Жексенбі күні таңертең жасалған шабуыл Иранның Ормуз бұғазын қайта ашуға қатысты қатаң талаптар қойғаннан кейін болды. Бұған қоса, Біріккен Араб Әмірліктері өз кемелерінің біріне ирандық зымыран тигенін хабарлады. Стратегиялық су жолын ашу туралы келісім әлі күнге дейін қол жеткізілген жоқ.
Иранның жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесі бұғаз АҚШ өз «мінез-құлқын» түзеткенге дейін ашылмайтынын мәлімдеді. Кеңес хатшысы, Ислам революциясы сақшылары корпусының бұрынғы командирі Мұхаммед Багер Золқадрдің мәлімдемесінде АҚШ Иранға енді ешқашан қауіп төндірмеуі және Теһранмен және оның аймақтағы қарулы одақтастарымен соғысты мәңгілікке тоқтатуы керек делінген.
Ол сондай-ақ АҚШ Иран порттарының теңіз блокадасын тоқтатып, әскерін аймақтан шығарып, соғыс шығынын «толық өтеуі», санкцияларды алып тастауы және мұздатылған активтерді «шартсыз» босатуы керек екенін қосты.
АҚШ тарапынан бұл туралы дереу түсініктеме болмады. 2026 жылғы маусымда АҚШ пен Иран қол қойған өзара түсіністік туралы меморандумға (MoU) сәйкес, санкцияларды тоқтату кестесі мен өтемақы жоспары түпкілікті бейбіт келісімнің бөлігі болуы керек еді, ал келіссөздер мұздатылған активтерді қарастырады.
Иранның сыртқы істер министрі Аббас Арагчи сенбі күні Иран мен Оманның Ормуз бұғазы арқылы навигация, «атап айтқанда транзиттік жолды анықтау» туралы келісімге жақын екенін айтты. Бірақ Арагчи әлеуметтік желіде бөліскен пікірінде бұғаздың қайта ашылуы басқа шарттарға байланысты екенін айтты. Ол жағдайды АҚШ-тың маусымдағы MoU-ды бұзуы деп атады.
Делдалдық жасап жатқан Оман Ормуз келіссөздері туралы салыстырмалы түрде аз пікір білдірді. Сенбі күні ол талқылаулар «оң және сындарлы атмосферада» жалғасып жатқанын айтты. Ол бұғаздағы кемелерге жасалған шабуылдарды айыптады.
Иран мен АҚШ бейбітшілік параметрлері туралы әлі де дауласып жатқанда, хуситтер өткен айда Сауд Арабиясына қарсы Қызыл теңізде теңіз блокадасын жариялады. Олар Сауд Арабиясы оларды қоршауда ұстап отыр деп мәлімдеді, бірақ Рияд бұл айыптауды жоққа шығарады.
Сауд Арабиясының энергетика министрлігі жексенбі күні таңертең Aramco компаниясының Жазан мұнай өңдеу зауытында өрт шығып, кейін оның сөндірілгенін, зардап шеккендер жоқ екенін хабарлады. Билік оқиғаны тергеп жатыр, себебі көрсетілмеген.
Хуситтердің әскери өкілі Яхья Сари X әлеуметтік желісіндегі жазбасында олардың Сауд Арабиясының оңтүстік-батысындағы мұнай өңдеу зауытына ұшқышсыз ұшақпен шабуыл жасағанын айтты. Олар бұған дейін де Жазандағы Aramco нысандарына шабуыл жасаған болатын. Бұл зауыт күніне 400 000 баррель шикі мұнай өңдейді. Олар сондай-ақ Қызыл теңіздегі мұнай экспорттаушы орталық Янбуға да соққы берген.
Сари бөлек мәлімдемесінде хуситтер Йеменнің Қызыл теңіздегі порт қаласы Мохаға зымыран және ұшқышсыз ұшақ шабуылдарын жасағанын айтты. Бұл қала елдің халықаралық деңгейде танылған, Сауд Арабиясы қолдайтын Аден үкіметінің бақылауында.
Теһран және оның одақтас шииттік қарулы топтары АҚШ пен Израиль 28 ақпанда Иранға шабуыл жасағаннан бері Сауд Арабиясы мен басқа да Парсы шығанағы елдеріне соққы беріп, олардың энергия жөнелтілімдерін блокадаға алып келеді.
Қақтығыстың өршуі жаһандық энергия жеткізілімдерін бұзып, әлем экономикасын дүр сілкіндірді. Осыған байланысты Сауд Арабиясы жұма күні АҚШ-тың одақтастары Түркиямен және Пәкістанмен одақ құрды.
Бұл келісім кез келген агрессияға қарсы ұжымдық тежеуді күшейтуге бағытталған. Онда үш елдің кез келгеніне қарулы шабуыл барлығына жасалған шабуыл деп есептелетіні көрсетілген.
Түркияның сыртқы істер министрі Хакан Фидан бұл одақ Иранға немесе басқа елге қарсы бағытталмағанын, керісінше Түркияның, Сауд Арабиясының және Пәкістанның қауіпсіздігін қолдауға жалпы уәде екенін айтты. Пәкістан мен Түркияның Сауд Арабиясының соңғы шабуылдарға жауабына қалай қосылатыны белгісіз.