Израильдің Шығыс Иерусалимдегі арқан жол жобасынан бесінші шетелдік компания бас тартты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Жоба Батыс Иерусалимнен Шығыс Иерусалимге дейін созылатын арқан жол құрылысын көздейді. Ол ондаған палестиналық отбасының жері мен мүлкін тартып алу қаупін тудырады. Алайда жергілікті билік жоба жоспарға сәйкес жалғасып жатқанын мәлімдеді.

Жоба төрт жыл бойы тоқтап тұрғандай көрінген. Биыл қыркүйек айының соңында, Израильдегі 27 қазандағы сайлауға бірнеше апта қалғанда, Иерусалим даму басқармасы (JDA) Италияның Оңтүстік Тироль қаласында орналасқан арқан жол инженериясы бойынша консалтингтік ROPES компаниясына ашық тендерсіз келісімшарт беру ниеті туралы хабарлама жариялады.

Алайда ROPES бас директоры Стефан Обексер The Guardian-ға компаниясы Үндістандағы басқа міндеттемелеріне байланысты консалтингтік жұмыстан бас тартқанын айтты.

2019 жылы Израиль үкіметі мақұлдаған және 2022 жылы жоғарғы сот қолдау көрсеткен 1,4 шақырымдық арқан жол маршруты Батыс Иерусалимді Элад қоныстандыру ұйымы алға тартқан 16 000 шаршы метрлік туристік кешенмен байланыстырады. Элад басып алынған Шығыс Иерусалимнің палестиналық аудандарында Израиль бақылауын нығайтуға тырысады.

Израильдің Палестина аумақтарын басып алуы 1967 жылы басталды. Ескі қала мен Иерусалимнің шығыс бөлігі 1980 жылы толық аннексияланды, дегенмен халықаралық құқық бойынша олар әлі де басып алынған аумақтар болып саналады.

Израильдік Emek Shaveh үкіметтік емес ұйымының мәліметінше, JDA басып алынған Шығыс Иерусалим арқылы ұзақ уақыт кешіктірілген арқан жол жобасын жеделдетті. Израильдің бұл аумақтағы қатысуы халықаралық сот әділет органымен заңсыз деп танылған. Бұл жобаны бұрынғы Иерусалим мэрі Нир Баркат келушілерге «қаланың шынайы иесі кім екенін түсінуге» мүмкіндік беретін жол деп сипаттаған болатын.

«Бұл жоба палестиналық қауымдастықтарға және Иерусалимнің тарихи орталығының мәңгілік ландшафтына қауіп төндіреді», — делінген Emek Shaveh ұйымының соңғы мәлімдемесінде. «Жобаның негізгі мақсаты — қоныстандырушылардың бұл аудандардағы ұстанымын нығайту, палестиналықтарды Тарихи бассейннен қоныстандыру және Иерусалимнің мәдени ландшафтын өзгерту.»

Жоспар қоныстандырушылардың зорлық-зомбылығы күшейіп, басып алынған аумақтарда палестиналық жерлерді басып алу әрекеттері жалғасып жатқан кезде жасалып отыр.

Израильдің Haaretz газетінің мәліметінше, кемінде төрт шетелдік компания — үш француз және бір швейцариялық — жобаға қызығушылық танытқан, бірақ бірнешеуі оның саяси сезімталдығына байланысты бас тартқан. 2015 жылы Франция үкіметі бір компанияны қатыспауға шақырды. Тағы бір француз компаниясы CNA бір жылдан аз уақыт бұрын бас тартты, кейінірек Швейцарияның Histec Engineering компаниясы да бас тартты.

ROPES компаниясы жазбаша мәлімдеме сұрағына немесе жобаның басып алынған Шығыс Иерусалимде орналасуына байланысты құқықтық алаңдаушылықтар оның шешіміне әсер еткен-етпегені туралы сұрақтарға жауап бермеді.

JDA The Guardian-ның пікір сұрауына жауап бермеді.

Алайда JDA өкілі Haaretz газетіне былай деді: «Жоғарғы сот әділет органы жобаға қарсы өтініштерді шамамен бір жарым жыл бұрын қабылдамағаннан кейін, арқан жол белгіленген кестеге сәйкес жоспар бойынша жалғасуда. Жобаны ілгерілету қадамдары міндетті тендерлер туралы заңға бағынады, ал тендер оның нысаны аяқталғаннан кейін алдағы айларда жариялауға дайын болады деп күтілуде.»

Бұл қадам израильдік мұра және экологиялық топтар мен Ескі қаланың етегіндегі Шығыс Иерусалимнің Силуан ауданындағы палестиналықтардың наразылығын тудырды. Олар жоба палестиналықтар болашақ мемлекет үшін көздеп отырған аумақтағы палестиналық мұраға қауіп төндіреді және арқан жолдар олардың үйлерінің дәл үстінен өтеді деп ескертеді.

«Арқан жол Ескі қаланың айналасында ешқандай үлкен ғимараттар немесе инфрақұрылым салынбауы керек деген тарихи қағидатқа толық қайшы келеді», — дейді археолог және Emek Shaveh атқарушы директоры Алон Арад. «Осы қағидатты қорғауға жауапты орган — Израиль табиғат және саябақтар басқармасының жобамен ынтымақтасып отырғаны ерекше алаңдаушылық тудырады.

«Саяси контексті түсіну үшін маршрутқа назар аудару керек: ол Батыс Иерусалимнен басталып, мемлекетке шамамен жарты миллиард шекельге түсетін жобадан пайда көретін ультраоңшыл қоныстандыру ұйымы Элад қоры басқаратын кешенде аяқталады. Элад мемлекеттік ресурстарды Шығыс Иерусалимдегі саяси күн тәртібін ілгерілету үшін пайдаланып, палестиналық мүліктерді басып алып, отбасыларды қуып шығарып, олардың орнына еврей тұрғындарын қоныстандыруымен танымал.»

Жобаға ресми түрде қатыспайтын Элад қоры The Guardian-ның пікір сұрауына жауап бермеді.

Адам құқықтары топтарының мәліметінше, арқан жол жобасы Силуандағы Уәди Хилвех ауданындағы маршрут бойындағы шамамен 54 палестиналық үйге тікелей қауіп төндіреді, жер немесе әуе құқықтарын тартып алуды көздейді, ал маңайдағы көптеген басқа үйлерге жанама қауіп төндіреді.