Израильдік 24 әскери барлау қызметкерінің Газа соғысында қолданылған құпия жүйелер туралы куәліктері палестиналық бейбіт тұрғындарды жаппай өлтіру туралы жаңа деректі фильмде жарияланды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

NAZA фильмі — «Оскар» жүлдесінің иегерлері, израильдік режиссерлер Юваль Абрахам мен Рахель Сзордың туындысы — бейсенбі күні Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Ол беделді «Алтын арыстан» жүлдесіне таласатын жалғыз деректі фильм болды.

Фильмнің атауы Израиль әскери аббревиатурасынан шыққан — ол әскери шабуылда қаза табады деп күтілген бейбіт тұрғындарды эвфемистік түрде білдіреді. The Guardian продюсерлік еткен фильмде палестиналық бейбіт тұрғындарды бақылауға және қашықтан өлтіруге қатысқан израильдік барлау офицерлері мен сарбаздарының кең көлемді куәліктері бар.

Сұхбаттар түнде Тель-Авивтегі шатырларда жазылды. Қатысушылар Израильдің соғыс әрекеттері туралы ашық айтудың тәуекелдеріне байланысты анонимділік шартымен сөйледі. Фильмдегі қатысушылардың келбеті мен дауыстары жеке басын жасыру үшін цифрлық түрде өзгертілді.

Сұхбат берушілер Израиль әскери күштерінің Газада қолданған құпия әдістерін егжей-тегжейлі сипаттайды. Олардың қатарында Хамастың төмен дәрежелі әлеуетті нысандарын көптеп анықтауға арналған жасанды интеллектке негізделген жүйелер бар. Бұл нысандар түнде өз үйлерінде бомбаланып, шабуылдар олардың отбасыларын да өлтіретіні алдын ала белгілі болды.

Израиль әскери күштері мұндай нысандардың орналасқан жерін анықтау үшін телефондарға бұзып кірді және олардың әйелдері мен балаларымен әңгімелерін олар өлтірілмес бұрын жасырын тыңдады.

Фильмде сондай-ақ Израиль әскери күштері тұрғындардың 25%-ға дейіні әлі де үйлерінде паналап отыр деп есептеген аудандардың қиратылуы, бейбіт тұрғындардың үйлерінің жүйелі түрде өртелуі және азық-түлік тарату орнында бейбіт тұрғындардың өлтірілуі туралы бірінші тұлғадан баяндалған әңгімелер бар.

Бірнеше сұхбат беруші Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхудың кеңсесіне тікелей бағынатын құпия барлау бөлімшесінде жұмыс істеген. Олардың бірі өз миссиясын «бейбітшілікке кедергі жасау» деп сипаттады.

«Біз бұл фильмді израильдік кинорежиссерлер және журналистер ретінде өз ұстанымымызды пайдаланып, еліміз жауапты палестиналық бейбіт тұрғындарды жаппай өлтірудің артындағы жүйелерді зерттеу міндетіміз деп сезінгендіктен жасадық», — деді Абрахам мен Сзор режиссерлік мәлімдемесінде.

Режиссерлер фильмнің назары «бұзық сарбаздар жасаған кездейсоқ соғыс қылмыстарына» емес екенін атап өтті. «Ол бұйрықтардың өзіне, саясатқа, қабылданған тәжірибелерге, осы тәжірибелерді мүмкін ететін тіл мен логикаға және сол жүйеде әрекет ететін адамдарға арналған», — деді олар. «Жүйе және оның тісті дөңгелектері».

Деректі фильмді Джеймс Уилсон бірлесіп продюсерледі, ал атқарушы продюсері — «Оскар» жүлдесін алған The Zone of Interest фильмінің артында тұрған команданың мүшесі Джонатан Глейзер.

NAZA 2023 және 2025 жылдар аралығында израильдік-палестиналық +972 Magazine басылымы, иврит тіліндегі Local Call басылымы және The Guardian бірлесіп жариялаған әшкерелеулерге негізделген. Фильм құпия журналистік дереккөздерге төнетін қауіпке байланысты қатаң қауіпсіздік жағдайында түсіріліп, өндірілді, ал оның мазмұны бейсенбідегі премьераға дейін қатаң құпияда сақталды.

The Guardian-ның тергеу бөлімінің жетекшісі және фильмнің атқарушы продюсері Пол Льюис NAZA-ны «Израиль әскери барлауының Газада қолданған жүйелерін ашу және тексеру жөніндегі көпжылдық ауыр еңбектің» шыңы деп сипаттады.

Премьера алдында Венеция кинофестивалінің көркемдік жетекшісі Альберто Барбера журналистерге NAZA «шынымен де серпіліс жасайтынын» айтып, оны «саяси тұрғыдан түбегейлі өзгертетін және кинематографиялық тұрғыдан өте қызықты туынды» деп атады.

«Бұл жай ғана сұхбаттар жинағы емес», — деді Барбера, оның сөзін Италияның Cinecittà News басылымы келтірді. «Олар осы израильдік барлау және әскери шенеуніктерді Газаға басып кіру басталғанда атқарған жұмыстары туралы айтуға көндіру үшін үш жыл жұмсады, және сендіремін, олардың куәліктері шошытарлық».

2023 жылдан бері Газадағы израильдік шабуылдар 73 000-нан астам палестиналықты өлтірді, олардың көпшілігі бейбіт тұрғындар, және тағы 174 000-нан астамын жарақаттады. Бұл бірге алғанда Газаның соғысқа дейінгі халқының 10%-нан астамын құрайды.

Израильдің азық-түлік жеткізіліміне қойған шектеулері өткен жазда адам қолымен жасалған аштық тудырды, ал Израиль әскери күштері үйлердің төрттен үш бөлігінен астамын қиратты немесе зақымдады, сондықтан аман қалған палестиналықтар қазір таза су мен санитарияға қол жеткізе алмайтын шатыр лагерьлерінде топтасқан.

Израиль соғысты 2023 жылғы 7 қазанда Хамас басқарған Израильге жасалған шабуылдардан кейін бастады, сол кезде 1 200-ден астам адам өлтіріліп, 251 адам содырлар тарапынан Газаға алып кетілді. Қаза тапқандар мен кепілге алынғандардың көпшілігі бейбіт тұрғындар еді.

Абрахам мен Сзор 2025 жылы үздік деректі фильм үшін «Оскар» жүлдесін алған No Other Land фильмінің төрт бірлескен режиссерінің екеуі болды.

Екі фильм арасындағы байланысты көрсете отырып, режиссерлер былай деді: «No Other Land фильмінде біз [палестиналық бірлескен режиссерлер] Басель Адра және Хамдан Баллалмен бірге бес жыл бойы армияның палестиналық үйлерді қиратуын құжаттап, Батыс жағалаудан палестиналықтарды кетіруге бағытталған оккупация және этникалық үстемдік жүйесінің кеңірек бейнесін жасадық.

NAZA-да біз де сол сияқты жүйенің түйіндерін байланыстырып, жиырма шақты барлау офицері мен сарбаздың куәліктерін жинап, жасалған әскери жүйелерді бейнелейміз».