Израильдің Иерусалимдегі Британ Бас консулдығын жабу әрекеті ең алдымен Лондонды басып алынған Палестинадағы елді мекендерге санкция салудан тайындыру үшін жасалды. Бірақ дипломатиялық және құқықтық сарапшылардың айтуынша, бұл қазіргі үкіметтің Иерусалимді ұлттық астана ретінде толық аннексиялау жоспарына да қызмет етеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Қаладағы британ миссиясының ерекше дипломатиялық мәртебесі бар, ол Израиль мемлекеті құрылғанға дейінгі кезеңге тамыр тартады және Иерусалимді халықаралық бақылаудағы бейтарап анклав ретінде қарастыруға негізделген.
Әлемнің басқа елдеріндегі бас консулдықтардан айырмашылығы, ол Тель-Авивтегі Британ елшілігінің серіктесі емес. Оның дипломаттары тікелей Лондонға бағынатын тәуелсіз топтың бөлігі.
Бұл Израильдегі Иерусалимді толығымен өз аумағы деп санайтындар үшін жеккөрінішті. Израиль күштері Шығыс Иерусалимді 1967 жылы басып алды, ал Кнессет 1980 жылы қаланы аннексиялайтын заң қабылдады, бірақ бұл мәртебе әлемнің көп бөлігі тарапынан мойындалмаған.
Израильдің сыртқы істер министрі Гидеон Саар бір ай бұрын Бас консулдықты жабуға қауіп төндірді. Бұл Ұлыбритания үкіметінің Батыс жағалаудағы елді мекендермен сауданы тоқтату және оларға қаржыландыруды қоса алғанда қызмет көрсететін компанияларға санкция салу жоспарларын жалғастыруына кедергі жасау әрекеті еді.
Ұлыбритания дипломаттарды жаппай қуып шығарумен жауап беруге қауіп төндірді, бірақ Израиль 27 қазанда өтетін ұлттық сайлауға дайындалып жатқандықтан, екі ел толыққанды дипломатиялық жанжалдан шегінген сияқты.
Британия өзінің Бас консулдығын Ұлыбританияның «миссиясы» деп қайта атайды және дипломаттар санын қысқартады, бірақ ол Тель-Авивтен тәуелсіз болып қалады. Бір дереккөз бұл компромиссті уақытша «атысты тоқтату» деп сипаттады. Егер Израиль үш аптадан кейін жаңа көшбасшы алса, консулдықтың және оның қызметкерлерінің мәртебесі туралы келіссөздер қайта жалғасуы мүмкін.
Иерусалимдегі геосаясат сарапшысы, израильдік заңгер Даниэль Сейдеманн Иерусалимде тірек болуды және британ дипломаттарының тәуелсіз мәртебесін сақтау маңызды екенін айтты. Ол бұған дейін британдық сыртқы істер министрін қоса алғанда, батыс дипломаттарына кеңес берген.
«Ұлыбританияның Израильмен келісімі, мүмкін, одан да нашар нұсқалардың ішіндегі ең оңтайлысы болды. Сондықтан мен ешкімді кінәламаймын, бірақ бұл жеңіс емес», – деді ол.
«Бір жарым ғасырға жуық уақыттан кейін Иерусалимдегі британ қатысуы дипломатиялық миссиядан басқа кеңсеге дейін төмендетілді. Бұл айтарлықтай сапалық өзгеріс», – деп қосты ол.
Шығыс Иерусалимде тағы жеті бас консулдық бар, олардың барлығы 1948 жылға дейін ашылған және өз елдерінің Иерусалим мен басып алынған Палестинадағы мүдделерін білдіреді. Ұлыбританияныкі сияқты, олар тәуелсіз және өздерінің сыртқы істер министрліктеріне тікелей бағынады.
Олардың ерекше мәртебесі Израиль үшін көптен бері қиындық туғызып келеді, өйткені ол БҰҰ-ның 1947 жылғы тарихи Палестинаны бөлу жоспарына сәйкес Иерусалимді «corpus separatum» – тәуелсіз орган ретінде белгілеуді көрсетеді.
Ешқашан жүзеге асырылмаған бұл жоспар Иерусалимді Ватикан тәрізді халықаралық басқарудағы тәуелсіз анклав ретінде қарастырды. Бұл Израильдің қалаға деген талабына қайшы келеді, сондықтан Саардың консулдыққа шабуылын тек санкцияларға жауап ретінде емес, осы тұрғыда қарау керек.
«Бұл өте нақты еврей-израильдік Иерусалимнің үстемдігін орнатуға бағытталған жалпы әрекеттің бір бөлігі», – деді Сейдеманн. «Израиль үкіметіне және Израильдің жалғыз егемендігіне адалдық танытпайтын Иерусалимдегі кез келген дипломатиялық қатысу нысанаға алынады».
Басқа елдер Палестиналықтармен қарым-қатынасты басқару үшін Рамаллада миссияларын орналастырған, бірақ олар техникалық тұрғыдан Тель-Авив елшіліктеріне бағынышты.
АҚШ-тың бас консулдығы болды, бірақ Дональд Трамп өзінің бірінші президенттігі кезінде Иерусалимді Израиль астанасы деп танығаннан кейін оны жапты.
Ұлыбританияның санкция жоспары Израиль одақтастарының бірінің басып алынған Батыс жағалаудағы елді мекендердің кеңеюін тоқтатуға бағытталған ең ауыр әрекеті болып табылады. Haaretz газеті бейсенбіде хабарлағандай, израильдік банктер өз бизнесіне әсер етуі мүмкін деп қорқатын ұсыныстан алаңдаулы.
Израиль Банктер қауымдастығының бағалауы олардың зардап шегуі мүмкін деген алаңдаушылықты білдірді және олар Батыс жағалаудағы E1 елді мекені үшін құрылыс келісімшарттарын қамтамасыз ету үшін қажетті қаржылық кепілдіктерді беретінін айтудан бас тартып отыр.
Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Эд Милибэнд өз жоспарларын жариялағанда, уақыттың ішінара Израиль үкіметінің осы жобаға тендер жариялау шешіміне байланысты екенін айтты. Израильдің қаржы министрі Бецалель Смотрич оның басып алынған Батыс жағалаудың бөліктерін бөлу арқылы Палестина мемлекетінің мүмкіндігін «көміп тастайтынын» мақтан тұтты.
Израильдің Оңтүстік Африкадағы бұрынғы елшісі Илан Барух екі мемлекеттік шешімді қолдау үшін дипломатиялық қызметтен кетті, ол шетел үкіметтерін Израиль саясатын айыптаудан асып, «мағыналы баға» салуға итермеледі.
Британияның Иерусалимдегі консулдығына төнген қауіптер Ұлыбританияның ақырында мұны жасағанының белгісі еді. «Мен [Израильдің ұстанымына] жеңілдеп қалдым, Милибэндтің жүйкеге тигенін түсіндім», – деді ол.
Ол консулдықтың атауын өзгертіп, тәуелсіз мәртебесін сақтау Израильдің қақтығыстан шегінгенін көрсететінін, бұған Британияның кішігірім «бетін сақтайтын» жеңілдіктері көмектескенін айтты.