Израильдің Шығыс Иерусалимдегі Ұлыбритания консулдығын жабу жоспарына қатысты заңды негіз жоқ деп мәлімдеді бұрынғы бас прокурор Доминик Грив. Ол Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігіне кеңес беріп, Израильдің бұған құқығы жоқ екенін айтты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Израиль консулдықты 8 қазанда жабамыз деп мәлімдеді. Бұл шешім сыртқы істер министрі Эд Милибэнд осы айда жариялаған Израиль қоныстарынан әкелінетін тауарларға салынған кең көлемді сауда тыйымына жауап ретінде қабылданды.
Грив 1997-2019 жылдары Консервативтік партияның депутаты болған және 2010-2014 жылдары бас прокурор қызметін атқарған. Ол Израильдің консулдықты жабуға құқығы жоқ екенін айтты, себебі ол Шығыс Иерусалимде орналасқан. Бұл аумақты Біріккен Ұлттар Ұйымы және оның мүшелерінің көпшілігі, соның ішінде Ұлыбритания да басып алынған Палестина аумағы деп таниды.
Лордтар палатасында бұрынғы Ұлыбритания елшісі лорд Ханнай Израильдің әрекетінің заңдылығы туралы сұрақ қойғанда, Сыртқы істер министрлігінің министрі лорд Вуд оның пікірінің негізді болуы мүмкін екенін және ол бұл тақырыпты өзінен жақсы білетінін айтты. Алайда ол Израильдің консулдықты іс жүзінде жұмыс істемейтін етіп қоюы мүмкін екенінен қорқатынын жеткізді.
Грив Ұлыбритания бұл шешімге сот арқылы қарсы тұруы керек деп санайды. Оның пікірінше, Израиль басып алушы мемлекет ретінде Шығыс Иерусалимге егемендік бақылау орнатуға құқығы жоқ.
Ұлыбританияның Иерусалимдегі миссиясы 1838 жылдан басталады. Бұл Израиль мемлекетінің құрылуынан 100 жылдан астам уақыт бұрын. Ол Тель-Авивтегі елшіліктен бөлек. Бас консул Сыртқы істер министрлігіне тікелей есеп береді, өз қызметкерлері мен жеке дипломатиялық рөлі бар. Ол Иерусалимді, Батыс жағалаудың қалған бөлігін және Газаны қамтиды.
Грив British Palestine Project арқылы Сыртқы істер министрлігіне жіберген кеңес құжатында былай дейді: «Палестина мемлекетін танығаннан кейін Шығыс Иерусалимде бас консулдықты сақтау Ұлыбританияның Иерусалимнің түпкілікті мәртебесі әлі анықталмағаны туралы ұстанымын сақтайды. Бұл Израильдің егемендігін мойындамайды».
Грив Ұлыбритания үкіметі бұл қадамға қарсы тұруға міндетті деп санайды. Ол Ұлыбритания үкіметі 2024 жылдың шілдесінде Халықаралық соттың кеңес беру қорытындысын ресми түрде қабылдағанын атап өтті. Онда үкіметтер Израильдің басып алынған Палестина аумағындағы болуын заңсыз деп тануы керек делінген.
Заңдық ұстанымнан бөлек, Грив консулдықтың жабылуы тек Британияға ғана емес, палестиналықтарға да әсер ететін шара деп санайды. Себебі бұл Батыс жағалау мен Газадан гуманитарлық көмек, бақылау және есеп беруді қиындатады.
Ол былай деді: «Израильдің қаладағы әдісі – заңсыз қоныс салу және мүлікті тартып алу арқылы жердегі фактілерді жасау және мемлекеттерді сол фактілерді дипломатиялық жолмен мойындауға мәжбүрлеу. Консулдықты жабу басып алушыға рұқсат етілген өкілеттіктерден тыс әрекет жасаудың тағы бір әрекеті ретінде қарсы тұруы керек».
Консулдықты жабу кезінде Израильдің сыртқы істер министрі Гидеон Саар Иерусалимнің бүкіл қаласына Израиль егемендігін жариялады. БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі Израильдің бұған құқығы жоқ екенін нақты айтқан.
Саар жексенбіде жариялаған Нидерланд дипломаттарының аккредитациясын қайтарып алу туралы шешім де оларды Израиль бақылайтын Шығыс Иерусалимге кіруге тыйым салады. Бұл Рамалладағы өкілдік кеңсесінің жабылуына әкелуі мүмкін.
Нидерландтың басып алынған Палестинадан импортқа салған тыйымы 22 қыркүйекте күшіне енді. Нидерланд кеден органының мәліметінше, нұсқаулық компаниялар мен жеке саяхатшыларға қатысты. Ол заң күшіне енгенге дейін немесе кейін сатып алынған заттарды, соның ішінде сыйлықтар, кәдесыйлар және жеке пайдалануға арналған заттарды қамтиды.
Израильдің Батыс жағалауды, Шығыс Иерусалимді және Газаны әскери басып алуы дипломаттарға Палестинада жұмыс істеу үшін Израиль аккредитациясын алуды талап етеді.
Саар Рамалладағы миссиядағы Нидерланд дипломаттары өз елінің мүдделерін «Палестина әкімшілігінің аумағынан, Израиль мемлекетінің аумағынан емес» өкілдік ете алады деп мәлімдеді. Израиль сыртқы істер министрлігі бұл іс жүзінде қалай жүзеге асатыны туралы сұрақтарға бірден жауап бермеді.
2024 жылы Израиль Норвегия дипломаттарына қарсы дәл осындай шараларды қолданғанда, ел Палестинаны тану туралы шешіміне жауап ретінде Батыс жағалаудағы әл-Рам қаласындағы миссиясын жабуға мәжбүр болды.
«Біз Нетаньяху үкіметінің шешімін тым қатаң және негізсіз деп санаймыз», – деді сол кезде Норвегияның сыртқы істер министрі Эспен Барт Эйде. Содан бері Иорданияда орналасқан дипломаттар Норвегияның Палестинамен қарым-қатынасын қолдап келеді.