Батыс жағалаудағы Рим бағаналарының үстіндегі төбелерде, Себастия ежелгі қалашығының маңында, палестиналық отбасылар ұрпақтан-ұрпаққа өңдеп келе жатқан зәйтүн алқаптары жатыр. Жер иелерінің бірі Әбу Мудиф израиль билігі оның жерін шамамен 450 акр аумақты қамтитын учаскенің бөлігі ретінде алып жатқанын және бұл жерді қорғау мен дамыту үшін ірі жаңа ұлттық саябақ құруды жоспарлап отырғанын айтты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Әдетте, палестиналық жер иелері мұндай жерді тәркілеу үшін аз немесе мүлдем төлем алмайды. Тіпті төлем ұсынылған кезде де, көпшілігі оны қабылдаудан бас тартады, өйткені олар мұны өздерінің ата-баба мұрасынан айырылуын мойындау деп санайды. Әбу Мудиф үшін бұл табыс жоғалту ғана емес, тереңірек мәселе. «Мен оны сипаттағым келсе, ең жақын сипаттама – бұл жанымды жұлып алғандай. Мен өзімді жерімсіз елестете алмаймын», – дейді ол.
Жергілікті мейрамхана иесі Нахед Саха да қирау қаупі төніп тұрған мейрамханасы туралы айтады. Оның айтуынша, Израиль жоспары палестиналық тұрғындарды мыңдаған жылдарға созылған және ежелгі еврей өткенінен бастап римдіктер, крест жорықтары және Осман империясы сияқты көптеген дәуірлердің маңызды қалдықтары бар археологиялық орыннан ажыратуға бағытталған. «Қалпына келтіру жұмыстары қазір қазба жұмыстарымен бірге басталды. Жер иелеріне ешкімнің өз жерін пайдалануға немесе жыртуға рұқсат етілмейтіні айтылды», – дейді ол.
Себастияны қоршаған ауылдың алаңдаушылығын Біріккен Ұлттар Ұйымының мәдениет және білім агенттігі ЮНЕСКО да қолдады. Ол қазір бұл жерді тек Дүниежүзілік мұра нысаны ғана емес, сонымен қатар Қауіп төнген Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді. ЮНЕСКО нысанға төнетін басты қауіп «жоспарланған тәркілеу және 'Самария' (Шомрон) ұлттық саябағын құру, бұл меншікті бөлуі мүмкін» деп атайды.
Себастиядағы кіреберіс тұрағы мен базилика бағаналары арасындағы жолда тұрған ауыл әкімі Мұхаммед Әзем қирандыларда қалған қоқыстарға қарап, жергілікті тұрғындардың қазір тазалауға түсуге алаңдайтынын айтады, өйткені бұл израильдік қауіпсіздік күштері мен көшіп-қонушылармен проблемалар тудыруы мүмкін. Ол тұрған жол нысанды Батыс жағалаудың В аймағы (Палестина азаматтық және Израиль қауіпсіздік бақылауында) мен С аймағына (толық Израиль азаматтық және қауіпсіздік бақылауында) бөледі.
Өткен аптада Израиль Батыс жағалаудағы археологиялық орындарға бақылауды кеңейту үшін шамамен 113 миллион шекель (27,8 миллион фунт стерлинг) бөлді. Кейбір жобалар Палестина әкімшілігі басқаратын аумақтардағы нысандарды қамтиды. Рим театрының қирандыларында израильдік белсенді Алон Арад, аймақтың ежелгі мұрасының барлық қауымдастықтарға тиесілі болуын қамтамасыз етуді мақсат ететін израильдік Emek Shaveh тобының жетекшісі, израиль билігі Себастияның жергілікті әкімшілігі мен тұрғындарымен консультацияларды айналып өткенін айтады. «Мәселе мынада, Израиль бұл жердің иесі емес. Бұл палестиналық мұра нысаны. Оны оңды жолмен дамыту үшін оны жергілікті қауымдастықпен, муниципалитетпен бірге жасау керек, сонда олар пайда көре алады», – дейді ол.
Израиль жоспарлары Себастияның кіреберісін ауылдан және қазіргі тұрақ пен дүкендерден алыс, үлкен нысанның екінші жағына ауыстыруды көздейді. Палестинаның туризм және сыртқы істер министрліктері ЮНЕСКО-ның мойындауы Себастиядағы израильдік жерді басып алуға қарсы халықаралық қолдауды күшейтеді деп үміттенеді. Бірақ Израильдің сыртқы істер министрі Гидеон Саар ЮНЕСКО-ның бұл қадамын Палестинаның Батыс жағалауға ежелгі еврей байланыстарын төмендету әрекеттеріне мүмкіндік беру деп сипаттады. «Халықаралық ұйымдағы ешбір дауыс тарихты өзгерте алмайды», – деді ол.
Батыс жағалауда оңтүстікке қарай, Иерусалимге жақын жерде Иродион орналасқан – Ирод патшаның христиан дәуіріне дейін билік құрған Иудея патшалығында тұрғызған керемет сарайы бар жасанды төбе. Жақында Израиль мұнда да шамамен 80 акр жерді «сақтау және дамыту» үшін тәркілей бастады. Көшіп-қонушыларды бақылайтын израильдік Peace Now ұйымы: «Халықаралық құқық бойынша, сондай-ақ Израиль Жоғарғы сотының шешімдеріне сәйкес, Израильге қоныстану мақсатында немесе тек израиль азаматтарының пайдасына жерді тәркілеуге тыйым салынған. Демек, тәркілеу заңды болуы үшін мемлекет нысан палестиналықтар мен израильдіктерге қызмет етуге арналғанын дәлелдеуі керек, дегенмен оның негізгі мақсаты қоныстануды кеңейту және израиль бақылауымен байланысты екені анық», – дейді.
Иродионда қазба жұмыстарында жұмыс істеген және ынталы экскурсиялар жүргізетін Шмуэль Браунс үшін израильдік археологтар мен шенеуніктердің тарихи және діни маңызы зор орындарды бақылап, қорғай алуы өте маңызды.