Исландияда 26 тамызда ЕО-ға кіру туралы референдум өтеді. Сайлаушылар балық аулау аймақтарын бақылауды сақтап қалу мен экономикалық тұрақтылық арасында таңдау жасайды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Су жағасындағы зауытта шаштары торлы қалпақпен жабылған жұмысшылар жаңа ауланған треска мен пикшаны сұрыптап жатыр, машиналар балықты филеге айналдырып, негізінен Еуропаға жөнелтеді. Visir балық компаниясының басшысы Петур Палссон ЕО-ға кіру Исландияда жұмыс орындарын қысқартып, зауыттарды шетелге көшіруі мүмкін деп қауіптенеді: «Егер біз ЕО-да болсақ, саясатты олар жасайды».
Сенбіде 400 мыңға жуық халқы бар бұл арал елінің тұрғындары ЕО-ға кіру туралы келіссөздерді қайта бастау керек пе деген мәселе бойынша дауыс береді. Сауалнамалар бұл референдумның нәтижесін болжау қиын екенін көрсетеді.
Қолдаушылар Еуропамен тығыз байланыс Исландияның тұрақсыз валютасын тұрақтандыруға және өмір сүру құнының өсуін тежеуге көмектеседі деп санайды. Қарсыластар елдің егемендігі мен «баға жетпес» балық аулау аймақтарын бақылау мәселесіне назар аударады және тәуелсіз жолды жалғастыруды қалайды.
Бұл мәселе исландиялықтарды ондаған жылдар бойы екіге бөліп келеді. 2024 жылы мерзімінен бұрын өткен сайлауда жеңіске жеткен премьер-министр Криструн Фростадоттирдің орталық-солшыл үкіметі 2027 жылға дейін референдум өткізуге уәде берген еді.
Ресейдің Украинадағы соғысы, Арктикадағы бәсекелестіктің күшеюі және АҚШ президенті Дональд Трамптың тарифтік қауіптері мен Гренландияға деген ниеті бұл мерзімді жақындатты. Қаржы министрі Дади Мар Кристоферссон BBC-ге геосаяси қиындықтарға байланысты Исландияның әлемдегі орны күн тәртібіне шыққанын айтты.
Исландия Солтүстік Атлант мұхитында, GIUK өткелі деп аталатын стратегиялық маңызды теңіз аймағына іргелес орналасқан. Ол НАТО-ның негізін қалаушы мүшесі, бірақ өз әскері жоқ.
Осы аптада жүргізілген сауалнамалардың бірінде «Иә» дауысы 51,3% құрап, «Жоқ» дауысы 48,7% болды; алдыңғы сауалнамада екі лагерь тең болған еді. Бифрёст университетінің саясат профессоры Эйрикур Бергманн «болжау мүмкін емес» деп мәлімдеді: «Екі лагерь де бар күшін салып жатыр».
Кристоферссонның Либералдық реформа партиясы «Иә» науқанының жетекші дауысы болып табылады. Ол ЕО-ға мүшелік Исландияның қауіпсіздігі мен сауда жағдайын нығайтады және оны әлдеқайда ірі державалардан қорғайды деп санайды. Экономикалық тұрғыдан да пайда бар: «Біз ЕО-ға кіріп, еуроны қабылдауды исландиялық компаниялар мен жұртшылық үшін өте маңызды артықшылық деп көреміз».
«Иә» дауысы Брюссельмен келіссөздерді бастайды, бірақ түпкілікті келісімге екінші референдум қажет болады. ЕО-ның 27 мүшесі де оны мақұлдауы керек. «Жоқ» дауысы келіссөздерді тоқтатады.
Кейбір исландиялықтар бұл соңғы референдум емес екенін біле тұра «Иә» деп дауыс беруі мүмкін. Рейкьявик тұрғыны Анна Рагнарсдоттир: «Біз ЕО-ның ұсынысында не бар екенін білуіміз керек. Егер жоқ десек, ешқашан білмейміз» дейді.
Исландия ЕО-ға кірмесе де, Норвегия мен Лихтенштейнмен бірге Еуропалық экономикалық аймаққа (EEA) кіреді, сондықтан бірыңғай нарық пен Шенген аймағының бөлігі болып табылады. Рейкьявик 2008 жылғы қаржы дағдарысынан кейін екі жыл өткен соң ЕО-ға кіру келіссөздерін бастаған, бірақ 2013 жылы тоқтатқан.
Балық сол кезде де ең үлкен кедергі болды, қазір де солай. Балық және теңіз өнеркәсібі Исландия экспортының шамамен 40% құрайды. Көптеген «Жоқ» дауыс берушілер ЕО-ның ортақ балық шаруашылығы саясаты бойынша өздерінің табысты балық аулау аймақтарын бақылауды жоғалтуы мүмкін деп қауіптенеді.
Оппозиция жетекшісі Гудрун Хафстейнсдоттир «Жоқ» науқанын басқарады және Исландияның сулары ешқашан бөлінбейтініне уәде береді. Балық Исландияның мәдениеті мен саяси болмысынан ажырамас бөлігі, сондықтан ешбір саясаткер бұл концессияға бара алмайды, дейді профессор Бергманн: «Оларды елден қуып жібереді».
Исландия үкіметі балық шаруашылығы мен ауыл шаруашылығын қорғау үшін «арнайы келісім» жасауды жоспарлап отыр. Қаржы министрі кейбір «ерекшеліктерге» қол жеткізе алатындарына сенімді екенін айтты. ЕО-ға кірмейтін Норвегия 1994 жылы процесс аяқталмаса да табысқа жеткенін, ал ЕО мүшелері Финляндия мен Швеция солтүстіктегі ауыл шаруашылығы үшін арнайы шарттар алғанын мысалға келтірді.