Иран соты марапатқа ие болған кинорежиссер Джафар Панахиге бес жыл бір айға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындап, оның барлық мүлкін тәркілеуге бұйрық берді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

66 жастағы режиссер былтыр Канн фестивалінде «It Was Just an Accident» фильмі үшін «Алтын пальма» жүлдесін алған болатын. Оның адвокаты Мостафа Нили ирандық Emtedad жаңалықтар порталына сот шешімі сырттай шығарылғанын айтты. Сот сондай-ақ екі жылға елден шығуға тыйым салып, екі жылға әлеуметтік желілерді пайдалануға шектеу қойды, деді Нили.

Панахиге қойылған айыптар әлі күнге дейін белгісіз. Ол былтыр «жүйеге қарсы үгіт-насихат қызметі» үшін сырттай бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілгеніне қарамастан, «It Was Just an Accident» фильмін насихаттау мақсатында шетелдік сапардан наурыз айында Иранға оралған еді.

Еуропада тұратын белсенді, кинорежиссердің досы Associated Press агенттігіне Панахимен дүйсенбі күні кешке сот үкімі шыққаннан кейін сөйлескенін, режиссердің ұсталмағанын айтты.

Нилидің сөзінше, Панахиге қатысты қазір үш ашық сот ісі бар, ал соңғы іс бойынша оған тыңдау күні туралы хабарланбаған. Ол өз клиентінің банк шоттары өткен аптада бұғатталғаннан кейін ғана сот процесі туралы білген.

Ирандық белсенділерге құқықтық кеңес беретін Dadban орталығының құқық қорғаушысы Мойин Хазаелидің айтуынша, егер билік мүлікті айыпталған құқық бұзушылықпен байланыстыратын нақты құқықтық негізді белгілемесе, Панахиге жаза тағайындау және оның мүлкін тәркілеу Иран конституциясын бұзуы мүмкін.

Панахи биыл АҚШ-та болған кезде Guardian газетіне сұхбат беріп, Ирандағы қазіргі «зорлық-зомбылық циклі» жалғасуы мүмкін екенін ескерткен болатын.

«Мен бұл фильмде зорлық-зомбылық циклі жалғасқан кезде оны тоқтату өте қиынға соғатынын бейнеледім. Өкінішке орай, мемлекет тарапынан жасалып жатқан қатыгездікке байланысты бұл зорлық-зомбылық циклі жалғасады деп қауіптенемін», — деген еді Панахи.

Соңғы үкім Иранда тәуелсіз жұмыс істеп жүрген суреткерлердің төніп тұрған қауіп-қатеріне алаңдаушылық тудырды.

Мохаммад Расулофтың «The Seed of the Sacred Fig» атты «Оскарға» ұсынылған фильмінде басты рөлді сомдағаннан кейін елден кетуге мәжбүр болған ирандық актриса Сетаре Малеки Guardian газетіне былай деді: «Диктатураның ең үлкен қорқыныштарының бірі — адамдар айтатын әңгімелерді бақылаудан жоғалту. Бұл әңгімелер шекарадан өтіп, әлемге жеткенде, оларды үнсіз қалдыру мүмкін болмайды. Джафар Панахи де өз әңгімелерін айтты, ал оның үкімі Ислам Республикасының әңгіме айту актісінің өзінен қаншалықты қорқатынын тағы да дәлелдеп отыр».

Иранда қазір жасырын түрде фильм түсіріп жатқан режиссер Панахиді қолдайтынын білдірді. «Біз оны қолдаймыз, ол бізге үлкен мақтаныш әкеледі. Ол үнсіз қалмай, иран халқының талаптарын жеткізіп отыр», — деді есімін жарияламауды өтінген режиссер.

Оның айтуынша, Панахиге тағайындалған соңғы жаза қаңтардағы наразылықтар кезінде бірлікке шақырғанымен және Ирандағы түрлі пікірлерді, соның ішінде Иранның бұрынғы шахының жер аударылған ұлы Реза Пехлевидің жақтастарын қолдағанымен байланысты болуы мүмкін.

Иран-британ актрисасы Назанин Бониади де сот шешімін айыптап: «Джафар Панахи ондаған жылдар бойы цензураны кино арқылы қарсылыққа айналдырып, иран халқының азабы мен төзімділігіне куә болды. Оның жаңадан кесілген қатал түрме жазасы — Ирандағы репрессияның шындығын әшкерелейтін батыл суреткерді үнсіз қалдыруға жасалған тағы бір әрекет», — деді.

АҚШ-та орналасқан Ирандағы Адам құқықтары орталығы жақында жариялаған баяндамасында Иран билігі суреткерлерге, жазушыларға, ақындарға, музыканттарға және басқа да мәдениет қайраткерлеріне қарсы қысымды күшейтіп жатқанын, «бейбіт пікірлерді Иран бойынша келіспеушілікті басу үшін пайдаланылатын мәжбүрлеу қауіпсіздік және сот аппаратына тартып жатқанын» ескертті.